Wylesianie (deforestacja)

Gdy znika las, znika oddech

Las to jeden z najbardziej złożonych i wartościowych ekosystemów na Ziemi. Tworzy schronienie dla niezliczonych gatunków, magazynuje wodę, chroni glebę przed erozją i pomaga regulować klimat. Dla wielu ludzi jest miejscem życia, źródłem pożywienia i podstawą lokalnej gospodarki.

Przez tysiące lat lasy były jednym z najważniejszych elementów stabilizujących funkcjonowanie planety. Pochłaniały dwutlenek węgla z atmosfery, magazynowały go w drewnie, liściach i glebie, a jednocześnie wpływały na obieg wody i temperaturę otoczenia.

Dziś coraz większe obszary lasów znikają. W wielu regionach świata są wycinane lub wypalane, aby zrobić miejsce pod pola uprawne, pastwiska, plantacje, kopalnie, drogi i rozwijające się miasta. Szczególnie silnie proces ten dotyka lasy tropikalne, które należą do najbogatszych biologicznie miejsc na Ziemi.

Kiedy znika las, atmosfera traci jeden z najważniejszych naturalnych pochłaniaczy dwutlenku węgla. Jednocześnie węgiel zgromadzony przez dziesięciolecia lub stulecia wraca do atmosfery podczas spalania lub rozkładu biomasy.

Nie jest to jedynie problem drzew. Wraz z lasem znikają siedliska zwierząt, źródła wody, lokalne mikroklimaty i całe sieci zależności ekologicznych. To dlatego wylesianie jest uznawane za jeden z głównych czynników napędzających zarówno kryzys klimatyczny, jak i kryzys bioróżnorodności.

O co tu chodzi?

Wylesianie oznacza trwałe usuwanie lasów i przekształcanie ich w inne formy użytkowania terenu, takie jak:

• pola uprawne,
• pastwiska,
• plantacje przemysłowe,
• tereny miejskie,
• infrastruktura transportowa,
• obszary wydobywcze.

Nie każda wycinka oznacza wylesianie. W gospodarce leśnej drzewa mogą być pozyskiwane, a następnie zastępowane nowymi nasadzeniami. Wylesianie występuje wtedy, gdy las przestaje istnieć jako ekosystem.

Nowe uprawy lub plantacje nie zastępują lasu pierwotnego. Mają mniej gatunków, mniej warstw roślinności i znacznie mniejszą zdolność magazynowania węgla. Nawet jeśli później pochłaniają CO₂, przez długi czas nie rekompensują strat powstałych po usunięciu naturalnego ekosystemu.

Najważniejsze skutki wylesiania to:

• wzrost emisji gazów cieplarnianych,
• utrata zdolności pochłaniania CO₂,
• spadek bioróżnorodności,
• degradacja gleb,
• zaburzenia obiegu wody,
• wzrost ryzyka susz, powodzi i pożarów.

Najczęstsze pytania i odpowiedzi

Dlaczego wylesianie wpływa na klimat?
Ponieważ lasy pochłaniają ogromne ilości CO₂. Gdy zostają usunięte, przestają pełnić tę funkcję, a zgromadzony w nich węgiel wraca do atmosfery.

Czy każde wycięcie drzewa oznacza wylesianie?
Nie. Wylesianie oznacza trwałą utratę lasu, a nie pojedynczą wycinkę czy gospodarkę leśną prowadzoną w sposób zrównoważony.

Dlaczego szczególnie ważne są lasy tropikalne?
Ponieważ magazynują ogromne ilości węgla i są domem dla największej liczby gatunków na świecie.

Jak las wpływa na wodę?
Drzewa zatrzymują wodę w krajobrazie, wspierają powstawanie opadów i ograniczają skutki susz oraz powodzi.

Czy wylesianie wpływa na ludzi mieszkających daleko od lasów?
Tak. Wpływa na globalny klimat, obieg wody i stabilność ekosystemów na całej planecie.

Czy sadzenie nowych drzew rozwiązuje problem?
To ważne działanie, ale nie zastępuje ochrony istniejących, dojrzałych lasów, które budowały swoje funkcje przez dziesiątki lub setki lat.

Fakty, które robią wrażenie

• Wylesianie i zmiany użytkowania gruntów odpowiadają za około 10% globalnych emisji gazów cieplarnianych.
• Około 80% światowego wylesiania jest związane z rozwojem rolnictwa.
• W ciągu ostatnich 30 lat świat stracił około 420 mln hektarów lasów.
• W części Amazonii obserwuje się obszary, które emitują już więcej CO₂, niż są w stanie pochłonąć.
• Lasy magazynują ponad 800 miliardów ton węgla w roślinności i glebie.
• Lasy zamieszkuje ponad 80% lądowych gatunków zwierząt, roślin i owadów.
• Lasy są źródłem utrzymania dla około 1,5 miliarda ludzi, w tym dziesiątek milionów przedstawicieli ludności rdzennej.
• Lasy tropikalne wpływają na opady deszczu także w regionach oddalonych o setki lub tysiące kilometrów.

Przykłady, które pokazują skalę problemu

• W basenie Morza Śródziemnego wielowiekowe wylesianie doprowadziło do erozji gleb i zastąpienia dawnych lasów ubogimi formacjami krzewiastymi. Skutki tej zmiany są widoczne w krajobrazie do dziś.
• W przypadku cywilizacji Majów degradacja środowiska, wylesianie i długotrwałe susze były jednymi z czynników osłabiających całe społeczeństwo.
• W Angkorze rozrastające się miasto potrzebowało coraz więcej pól, co prowadziło do wycinania okolicznych lasów. Wylesianie nasilało erozję, wyjałowienie gleb, powodzie i problemy z zaopatrzeniem w żywność.
• Na Wyspie Wielkanocnej nadmierna eksploatacja lasów doprowadziła do erozji gleb, utraty zasobów i załamania lokalnego ekosystemu.
• W ekwadorskiej Amazonii wydobycie ropy od lat 60. XX wieku doprowadziło do silnego zanieczyszczenia wód gruntowych i dewastacji fragmentów lasu deszczowego.
• Na Sumatrze i Borneo pożary związane z wypalaniem lasów pod plantacje oleju palmowego niszczyły lasy pierwotne i torfowiska oraz siedliska orangutanów.
• W Parku Narodowym Torres del Paine w Chile pożar z 2005 roku strawił ponad 15 tys. ha lasów uznanych przez UNESCO za Światowy Rezerwat Biosfery.
• W 2015 roku na Sumatrze i Borneo odnotowano ponad 100 tys. ognisk pożarów obejmujących tysiące hektarów pierwotnych lasów i torfowisk.
• W ostatnich latach Arktyka doświadcza coraz częstszych i intensywniejszych pożarów związanych z wyjątkowo wysokimi temperaturami.
• W latach 2018–2019 wzrost liczby pożarów w Amazonii wywołał międzynarodowe zaniepokojenie losem największego lasu deszczowego świata.
• W Australii na przełomie 2019 i 2020 roku ogień strawił około 103 tys. km² buszu, a setki milionów zwierząt straciły życie lub siedliska.

Obraz, który zapamiętasz

Nad planetą rozciąga się ogromny zielony parasol. Chroni glebę przed wysychaniem, zatrzymuje wodę, daje schronienie zwierzętom i pomaga utrzymać stabilny klimat.

Za każdym razem, gdy wycinamy fragment tego parasola, ochrona staje się słabsza. Słońce mocniej nagrzewa ziemię, woda szybciej odpływa, a kolejne organizmy tracą miejsce do życia.

Wylesianie rzadko kończy się na samym braku drzew. Najpierw znika cień, potem wilgoć, potem żyzna gleba, a na końcu cały system zależności, który utrzymywał życie w danym miejscu.

Co możesz zrobić już dziś?

• Ogranicz marnowanie papieru i produktów drewnianych.
• Wybieraj produkty posiadające certyfikaty FSC lub PEFC.
• Zwracaj uwagę na pochodzenie produktów szczególnie powiązanych z wylesianiem, takich jak olej palmowy, kawa, kakao, soja, wołowina i drewno.
• Wspieraj ochronę lasów naturalnych i organizacje zajmujące się ich ochroną.
• Sadź drzewa i wspieraj lokalne inicjatywy zalesieniowe.
• Poszerzaj wiedzę o roli lasów w klimacie i obiegu wody.
• Traktuj ochronę istniejących lasów jako równie ważną jak sadzenie nowych.

Gdy znika las, planeta traci więcej niż drzewa.

źródło:
materiały prasowe wlaczoszczedzanie.pl
FAO – Global Forest Resources Assessment
https://www.fao.org/forest-resources-assessment
Global Forest Watch
https://www.globalforestwatch.org
IPCC – Climate Change and Land
https://www.ipcc.ch/srccl/
European Environment Agency
https://www.eea.europa.eu

🧩Puzzle klimatyczne🧩

🧩 Amazonia 🧩 Arktyczne wzmocnienie 🧩 Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC) 🧩 Bilans energetyczny 🧩 Bioróżnorodność lądowa 🧩 Bioróżnorodność morska 🧩Budownictwo 🧩 Chmury 🧩 Dodatkowy efekt cieplarniany 🧩 Działalność człowieka 🧩 Ekstremalne zjawiska pogodowe 🧩 Emisje aerozoli 🧩 Emisje dwutlenku węgla (CO₂) 🧩 Emisje z wylesiania i zmiany użytkowania gruntów (LULUCF) 🧩 Klatraty metanu 🧩 Konsumpcja 🧩 Mikroświaty gleb 🧩 Osłabienie pochłaniaczy CO₂ 🧩 Para wodna 🧩 Prąd strumieniowy 🧩 Przegrzewanie się powierzchni oceanów 🧩 Przemysł 🧩 Przesunięcie stref klimatycznych 🧩Puzzle klimatyczne 🧩 Puzzle Ziemi 🧩 Rezerwuary węgla 🧩 Rolnictwo 🧩 Rozregulowanie zegara przyrody 🧩 Skrzydłonogi i kokolitofory 🧩 Spowolnienie wapnienia 🧩 Sprzężenia zwrotne 🧩 Stężenie dwutlenku węgla CO₂ 🧩 Szara infrastruktura 🧩 Ślad człowieka 🧩 Termohalinowa równowaga oceanu Topnienie lądolodów 🧩 Topnienie lodowców 🧩 Topnienie morskiej pokrywy lodowej🧩 Transport 🧩 Urbanizacja 🧩 Wieczna zmarzlina 🧩 Wykorzystanie paliw kopalnych 🧩 Wylesianie 🧩 Wzrost temperatury 🧩 Wzrost temperatury wody 🧩 Zakwaszenie oceanów 🧩 Zegar klimatyczny 🧩 Zmiana albedo Ziemi 🧩

🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩

📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.

☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.