Spis treści
Natura zna odpowiedzi, zanim jeszcze zadamy pytania
W świecie nowych technologii łatwo zapomnieć, że część najskuteczniejszych rozwiązań klimatycznych działa wokół nas od tysięcy lat. Lasy magazynują węgiel i zatrzymują wodę. Torfowiska przechowują ogromne ilości materii organicznej. Mokradła łagodzą skutki powodzi, a drzewa w miastach zapewniają cień i chłodzą powietrze.
Takie działania nazywamy rozwiązaniami opartymi na przyrodzie. Polegają na ochronie, zrównoważonym zarządzaniu i odbudowie ekosystemów, aby odpowiadać na wyzwania społeczne, takie jak zmiana klimatu, bezpieczeństwo wodne czy utrata bioróżnorodności, a jednocześnie przynosić korzyści ludziom i przyrodzie.
Ich siłą jest wielofunkcyjność. Zdrowy las nie tylko magazynuje węgiel. Chroni również glebę, wpływa na obieg wody, tworzy siedliska dla wielu gatunków i pomaga łagodzić lokalne upały. Odtworzone mokradło może zatrzymywać wodę i zapewniać miejsce życia ptakom, płazom oraz owadom, a ponowne nawodnienie osuszonego torfowiska ogranicza rozkład i ryzyko pożaru torfu.
Przez długi czas wiele takich ekosystemów traktowaliśmy jak przeszkodę w rozwoju. Osuszaliśmy torfowiska, prostowaliśmy rzeki, zabudowywaliśmy tereny zalewowe i usuwaliśmy drzewa. W ten sposób traciliśmy naturalne mechanizmy ochronne, a ich funkcje próbowaliśmy później odtwarzać za pomocą infrastruktury technicznej. Dziś coraz częściej wiadomo, że oba podejścia powinny się uzupełniać.
Naturalne rozwiązania klimatyczne nie są jednak pretekstem do dalszego spalania paliw kopalnych. Posadzenie drzew nie równoważy automatycznie emisji z węgla, ropy i gazu. Ochrona oraz odbudowa ekosystemów muszą uzupełniać szybkie ograniczanie emisji, a nie je zastępować. IPCC podkreśla, że działania oparte na ekosystemach mogą wspierać zarówno łagodzenie zmiany klimatu, jak i adaptację, ale mają ograniczenia i wymagają właściwego planowania. Ich skuteczność może również maleć, gdy susze, pożary, upały i inne skutki ocieplenia coraz silniej osłabiają same ekosystemy.
O co tu chodzi?
Rozwiązania oparte na przyrodzie to działania służące ochronie, zrównoważonemu zarządzaniu i odbudowie naturalnych lub przekształconych ekosystemów. Odpowiadają na wyzwania społeczne, a jednocześnie wspierają dobrostan ludzi i różnorodność biologiczną. Tak definiuje je Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody, IUCN.
Mogą obejmować między innymi:
- ochronę starych lasów i naturalnych zadrzewień,
- ponowne nawadnianie osuszonych torfowisk,
- odtwarzanie mokradeł i terenów zalewowych,
- renaturyzację rzek,
- ochronę namorzynów, słonych bagien i łąk podwodnych,
- odbudowę żyzności i bioróżnorodności gleb,
- tworzenie zieleni miejskiej,
- przywracanie rodzimych gatunków i naturalnych procesów.
Dobrze zaplanowane rozwiązania powinny wspierać klimat, przyrodę oraz lokalne społeczności. Samo posadzenie dużej liczby drzew nie wystarczy, zwłaszcza jeśli powstaje jednogatunkowa plantacja, która zastępuje naturalny ekosystem.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Tak. Lasy, gleby, torfowiska, mokradła oraz ekosystemy przybrzeżne mogą magazynować węgiel. Ich ochrona zapobiega również uwalnianiu węgla zgromadzonego przez dziesiątki, setki, a w przypadku torfowisk nawet tysiące lat.
Nie samodzielnie. Mogą odegrać istotną rolę, ale nie zastąpią odejścia od paliw kopalnych, ograniczenia emisji przemysłowych ani zmian w transporcie, energetyce i produkcji żywności. UNEP wskazuje, że znaczący udział rozwiązań opartych na przyrodzie jest potrzebny w działaniach prowadzących do neutralności klimatycznej, ale musi towarzyszyć głębokim redukcjom emisji.
Nie. Często ważniejsza jest ochrona istniejących lasów, starych drzew, torfowisk, mokradeł, naturalnych rzek i zdrowych gleb. Odtwarzanie przyrody powinno wspierać rodzime ekosystemy, a nie polegać wyłącznie na tworzeniu plantacji.
Mokradła i naturalne tereny zalewowe mogą zatrzymywać część nadmiaru wody i spowalniać jej odpływ, a drzewa w miastach zapewniają cień i chłodzą powietrze.
Nie. Źle dobrane gatunki, sadzenie drzew w miejscach naturalnie bezleśnych, wypieranie lokalnych społeczności lub tworzenie monokultur mogą przynieść więcej szkód niż korzyści. Rozwiązanie powinno być dopasowane do konkretnego ekosystemu i respektować potrzeby jego mieszkańców.
Dojrzałego lasu, torfowiska czy naturalnej doliny rzecznej nie da się szybko odbudować. Ochrona istniejącego ekosystemu jest zazwyczaj skuteczniejsza, tańsza i bezpieczniejsza niż próba odtworzenia go po zniszczeniu.
Fakty, które robią wrażenie
- Torfowiska zajmują około 3-4% powierzchni lądów, ale przechowują nawet jedną trzecią światowego węgla glebowego. Zawierają około dwa razy więcej węgla niż biomasa wszystkich lasów świata.
- Po osuszeniu torf zostaje wystawiony na działanie tlenu i zaczyna się stopniowo rozkładać. W efekcie torfowisko traci część zgromadzonego węgla i staje się źródłem emisji, przede wszystkim dwutlenku węgla.
- Drzewa i inna roślinność w miastach chłodzą otoczenie dzięki zacienieniu oraz parowaniu wody. Skala efektu zależy od gatunków, powierzchni koron, dostępności wody i układu zabudowy.
- Namorzyny i inne ekosystemy przybrzeżne mogą ograniczać skutki fal, sztormów i powodzi przybrzeżnych, a jednocześnie tworzą siedliska oraz magazynują węgiel.
- Odbudowa ekosystemów może wspierać jednocześnie ochronę klimatu, bezpieczeństwo żywnościowe, dostęp do wody i różnorodność biologiczną.
- Lata 2021-2030 zostały ogłoszone przez ONZ Dekadą Odbudowy Ekosystemów. Jej celem jest zatrzymanie degradacji przyrody i rozwinięcie działań służących jej odbudowie.
- Globalne ramy różnorodności biologicznej Kunming-Montreal zakładają, że do 2030 roku co najmniej 30% obszarów zdegradowanych ekosystemów zostanie objętych skuteczną odbudową. Osobny cel przewiduje skuteczną ochronę i zarządzanie co najmniej 30% obszarów lądowych, wód śródlądowych oraz obszarów przybrzeżnych i morskich.
Przykłady, które pokazują, jak działa natura
- Odtwarzanie torfowisk polega przede wszystkim na przywracaniu odpowiedniego poziomu wody. Mokry torf rozkłada się znacznie wolniej, dzięki czemu zgromadzony w nim węgiel pozostaje w glebie.
- Renaturyzacja rzek może obejmować odtwarzanie meandrów, terenów zalewowych i połączeń ze starorzeczami. Rzeka zyskuje więcej miejsca, a woda wolniej odpływa z krajobrazu.
- Ochrona lasów naturalnych pozwala zachować magazyn węgla, siedliska wielu gatunków, glebę oraz lokalny obieg wody.
- Praktyki służące odbudowie gleby mogą obejmować między innymi stosowanie roślin okrywowych, zróżnicowany płodozmian, ograniczanie nadmiernej orki oraz zwiększanie dopływu materii organicznej.
- Drzewa, parki i ogrody deszczowe w miastach pomagają zatrzymywać wodę opadową, zapewniają cień i ograniczają nagrzewanie się powierzchni.
- Ochrona namorzynów wzmacnia naturalną osłonę wybrzeży, wspiera rybołówstwo i zapobiega uwalnianiu węgla zgromadzonego w osadach.
- Odtwarzanie rodzimych łąk oraz zadrzewień śródpolnych w odpowiednich miejscach może ograniczać erozję, tworzyć siedliska zapylaczy i zwiększać zdolność krajobrazu do zatrzymywania wody.
Obraz, który zapamiętasz
Krajobraz ma własny system zabezpieczeń. Las działa jak magazyn węgla i ważny element lokalnego obiegu wody. Mokradło przypomina gąbkę, która przejmuje nadmiar wody i oddaje ją powoli. Torfowisko jest sejfem, w którym przez tysiące lat odkładał się węgiel. Drzewa w mieście tworzą naturalną osłonę przed upałem.
Kiedy niszczymy te elementy, wyłączamy kolejne zabezpieczenia. Woda odpływa szybciej, gleba wysycha, miasta silniej się nagrzewają, a zgromadzony węgiel wraca do atmosfery.
Naturalne rozwiązania klimatyczne polegają na tym, aby tych zabezpieczeń nie usuwać, a tam, gdzie zostały zniszczone, stopniowo przywracać ich działanie.
Co możesz zrobić już dziś?
- Chroń istniejące drzewa, zadrzewienia, łąki i mokradła, zamiast koncentrować się wyłącznie na nowych nasadzeniach.
- Zbieraj deszczówkę i pozwalaj wodzie wsiąkać w ziemię.
- Ograniczaj betonowanie oraz uszczelnianie powierzchni.
- Sadź rodzime rośliny dopasowane do lokalnych warunków.
- Nie osuszaj podmokłych fragmentów ogrodu lub działki bez rzeczywistej potrzeby.
- Wspieraj renaturyzację rzek, ochronę torfowisk i odbudowę naturalnych terenów zalewowych.
- Wybieraj żywność pochodzącą z gospodarstw dbających o glebę, wodę i różnorodność biologiczną.
- Pamiętaj, że ochrona przyrody uzupełnia ograniczanie emisji, ale go nie zastępuje.
Najskuteczniejsze rozwiązanie często zaczyna się od przywrócenia naturze miejsca do działania.
źródło:
materiały prasowe wlaczoszczedzanie.pl
IUCN Nature-based Solutions
https://iucn.org/our-work/nature-based-solutions
IUCN Global Standard for Nature-based Solutions
https://iucn.org/our-work/topic/iucn-global-standard-nature-based-solutions
IUCN Global Standard for Nature-based Solutions, pełny dokument
https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2020-020-En.pdf
IPCC Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability
https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/
IPCC Climate Change and Land
https://www.ipcc.ch/srccl/
UNEP Nature-based Solutions
https://www.unep.org/topics/fresh-water/nature-based-solutions
UNEP Ecosystem-based Adaptation
https://www.unep.org/topics/climate-action/adaptation/ecosystem-based-adaptation
UNEP Ecosystem Restoration
https://www.unep.org/topics/nature-action/conservation-sustainable-use-nature/ecosystem-restoration
UNEP Global Peatlands Assessment: The State of the World’s Peatlands
https://www.unep.org/resources/global-peatlands-assessment-2022
Convention on Biological Diversity- Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework, Target 2, Target 3
https://www.cbd.int/gbf/targets/2
https://www.cbd.int/gbf/targets/3
🧩Puzzle klimatyczne🧩
🧩 Amazonia 🧩 Arktyczne wzmocnienie 🧩 Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC) 🧩 Bilans energetyczny 🧩 Bioróżnorodność lądowa 🧩 Bioróżnorodność morska 🧩Budownictwo 🧩 Chmury 🧩 Dodatkowy efekt cieplarniany 🧩 Działalność człowieka 🧩 Ekstremalne zjawiska pogodowe 🧩 Emisje aerozoli 🧩 Emisje dwutlenku węgla (CO₂) 🧩 Emisje z wylesiania i zmiany użytkowania gruntów (LULUCF) 🧩 Inwazyjne gatunki obce 🧩 Klatraty metanu 🧩 Konsumpcja 🧩 Mikroświaty gleb 🧩 Osłabienie pochłaniaczy CO₂ 🧩 Para wodna 🧩 Prąd strumieniowy 🧩 Przegrzewanie się powierzchni oceanów 🧩 Przemysł 🧩 Przesunięcie stref klimatycznych 🧩Puzzle klimatyczne 🧩 Puzzle Ziemi 🧩 Rezerwuary węgla 🧩 Rolnictwo 🧩 Rozregulowanie zegara przyrody Rozwiązania oparte na przyrodzie 🧩 Skrzydłonogi i kokolitofory 🧩 Spowolnienie wapnienia 🧩 Sprzężenia zwrotne 🧩 Stężenie dwutlenku węgla CO₂ 🧩 Szara infrastruktura 🧩 Ślad człowieka 🧩 Termohalinowa równowaga oceanu Topnienie lądolodów 🧩 Topnienie lodowców 🧩 Topnienie morskiej pokrywy lodowej🧩 Transport 🧩 Urbanizacja 🧩 Wieczna zmarzlina 🧩 Wykorzystanie paliw kopalnych 🧩 Wylesianie 🧩 Wzrost temperatury 🧩 Wzrost temperatury wody 🧩 Zakwaszenie oceanów 🧩 Zegar klimatyczny 🧩 Zmiana albedo Ziemi 🧩
🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩
📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.
☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.
