Inwazyjne gatunki obce

Klimat otwiera im nowe drzwi

Przez tysiące lat klimat wyznaczał granice występowania roślin i zwierząt. Dziś człowiek przenosi organizmy między kontynentami wraz z transportem, handlem i turystyką, a ocieplenie klimatu sprawia, że część z nich może przetrwać tam, gdzie wcześniej było dla nich zbyt zimno.

Większość takich gatunków nie powoduje większych problemów. Część jednak szybko się rozprzestrzenia, wypiera rodzime organizmy lub zmienia funkcjonowanie ekosystemów. Takie organizmy nazywamy inwazyjnymi gatunkami obcymi.

Zmiana klimatu sprawia, że mają coraz łatwiejsze zadanie. Łagodniejsze zimy zwiększają ich przeżywalność, dłuższy sezon wegetacyjny ułatwia rozmnażanie, a osłabione suszą i upałami rodzime gatunki coraz trudniej z nimi konkurują.

W efekcie zmienia się skład lasów, łąk, rzek i jezior. Pojawiają się nowe szkodniki, choroby oraz gatunki, które zaburzają funkcjonowanie całych ekosystemów.

Zmiana klimatu nie tworzy gatunków inwazyjnych. Coraz częściej jednak tworzy warunki, w których mogą one szybciej zdobywać nowe obszary.

O co tu chodzi?

Inwazyjny gatunek obcy to organizm przeniesiony przez człowieka poza swój naturalny obszar występowania, którego zadomowienie i rozprzestrzenianie powoduje szkody dla przyrody, gospodarki lub zdrowia ludzi.

Do rozprzestrzeniania się gatunków inwazyjnych przyczyniają się:

• globalny handel,
• transport ludzi i towarów,
• turystyka,
• celowe introdukcje,
• zmiana klimatu,
• degradacja ekosystemów.

Ryzyko inwazji rośnie, gdy gatunek:

• łatwo przystosowuje się do nowych warunków,
• szybko się rozmnaża lub rozprzestrzenia,
• skutecznie konkuruje z rodzimymi organizmami,
• nie napotyka wystarczającej presji naturalnych wrogów,
• zmienia funkcjonowanie siedlisk i ekosystemów. 

Najczęstsze pytania i odpowiedzi

Fakty, które robią wrażenie

• Gatunki inwazyjne należą do pięciu najważniejszych przyczyn utraty bioróżnorodności na świecie.
• Według Międzyrządowej Platformy Naukowo-Politycznej ds. Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES) człowiek wprowadził poza naturalny zasięg ponad 37 tys. zadomowionych gatunków obcych.
• Inwazyjne gatunki obce były jednym z czynników 60% udokumentowanych globalnych wyginięć gatunków, a w 16% przypadków stanowiły jedyną wskazaną przyczynę.
• Koszty szkód i zwalczania inwazyjnych gatunków obcych w Unii Europejskiej szacuje się na co najmniej około 12 miliardów euro rocznie.
• Zmiana klimatu może ułatwiać zadomowienie i rozszerzanie zasięgu obcych owadów, patogenów i chwastów, które wcześniej nie były w stanie przetrwać chłodnych zim.
• Cieplejszy klimat sprzyja rozszerzaniu zasięgu niektórych obcych wektorów chorób, między innymi komara tygrysiego.

Przykłady, które pokazują skalę problemu

• Barszcz Sosnowskiego wypiera rodzime rośliny i może powodować poważne oparzenia skóry.
• Rdestowiec japoński tworzy zwarte płaty, wypiera rodzimą roślinność, a na brzegach rzek może zwiększać podatność gleby na erozję. Jest również niezwykle trudny do usunięcia.
• Szop pracz coraz częściej pojawia się w Europie, zagrażając rodzimym gatunkom ptaków i płazów.
• Norka amerykańska przyczynia się do spadku liczebności wielu ptaków wodnych.
• Komar tygrysi rozszerza zasięg w Europie, a cieplejsze warunki zwiększają liczbę obszarów, na których może przetrwać i się rozmnażać.

Obraz, który zapamiętasz

Ekosystem przypomina stadion, na którym od dawna gra zgrana drużyna. Każdy zawodnik zna swoją rolę, a cały zespół wypracował własną równowagę. Nagle na boisku pojawia się nowy, wyjątkowo skuteczny zawodnik, na którego pozostali nie są przygotowani. Zajmuje coraz więcej przestrzeni, przejmuje zasoby i zmienia przebieg gry.

Po pewnym czasie dawny układ przestaje działać. Tak właśnie może wyglądać ekspansja inwazyjnego gatunku obcego w ekosystemie.

Co możesz zrobić już dziś?

• Nie wypuszczaj do środowiska obcych gatunków roślin i zwierząt.
• Nie sadź inwazyjnych gatunków w ogrodzie.
• Czyść sprzęt turystyczny i wodny po wyjazdach, aby nie przenosić organizmów.
• Zgłaszaj nowe stanowiska gatunków inwazyjnych odpowiednim służbom lub aplikacjom przyrodniczym.
• Wspieraj ochronę rodzimych ekosystemów.
• Ograniczaj emisje gazów cieplarnianych, które sprzyjają rozszerzaniu zasięgu wielu gatunków.

Zmiana klimatu nie przywozi inwazyjnych gatunków obcych, ale coraz częściej ułatwia im zadomowienie i ekspansję.

Źródło: materiały prasowe wlaczoszczedzanie.pl
IUCN – Invasive Species Specialist Group
https://www.iucngisd.org
European Commission – Invasive Alien Species
https://environment.ec.europa.eu/topics/nature-and-biodiversity/invasive-alien-species_en
Convention on Biological Diversity
https://www.cbd.int
IPBES – Assessment Report on Invasive Alien Species and Their Control – globalna ocena skali, skutków i kosztów inwazyjnych gatunków obcych
https://www.ipbes.net/ias

🧩Puzzle klimatyczne🧩

🧩 Amazonia 🧩 Arktyczne wzmocnienie 🧩 Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna (AMOC) 🧩 Bilans energetyczny 🧩 Bioróżnorodność lądowa 🧩 Bioróżnorodność morska 🧩Budownictwo 🧩 Chmury 🧩 Dodatkowy efekt cieplarniany 🧩 Działalność człowieka 🧩 Ekstremalne zjawiska pogodowe 🧩 Emisje aerozoli 🧩 Emisje dwutlenku węgla (CO₂) 🧩 Emisje z wylesiania i zmiany użytkowania gruntów (LULUCF) 🧩 Inwazyjne gatunki obce 🧩 Klatraty metanu 🧩 Konsumpcja 🧩 Mikroświaty gleb 🧩 Osłabienie pochłaniaczy CO₂ 🧩 Para wodna 🧩 Prąd strumieniowy 🧩 Przegrzewanie się powierzchni oceanów 🧩 Przemysł 🧩 Przesunięcie stref klimatycznych 🧩Puzzle klimatyczne 🧩 Puzzle Ziemi 🧩 Rezerwuary węgla 🧩 Rolnictwo 🧩 Rozregulowanie zegara przyrody 🧩 Skrzydłonogi i kokolitofory 🧩 Spowolnienie wapnienia 🧩 Sprzężenia zwrotne 🧩 Stężenie dwutlenku węgla CO₂ 🧩 Szara infrastruktura 🧩 Ślad człowieka 🧩 Termohalinowa równowaga oceanu Topnienie lądolodów 🧩 Topnienie lodowców 🧩 Topnienie morskiej pokrywy lodowej🧩 Transport 🧩 Urbanizacja 🧩 Wieczna zmarzlina 🧩 Wykorzystanie paliw kopalnych 🧩 Wylesianie 🧩 Wzrost temperatury 🧩 Wzrost temperatury wody 🧩 Zakwaszenie oceanów 🧩 Zegar klimatyczny 🧩 Zmiana albedo Ziemi 🧩

🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩🧩

📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.

☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.