Prof. Joyeeta Gupta z Uniwersytetu w Amsterdamie pracuje nad projektem globalnej konstytucji, która ma uwzględniać zasady sprawiedliwości klimatycznej. Do współtworzenia dokumentu zaprasza ludzi z całego świata – każdy może przesłać esej opisujący wartości i zasady, na których powinien opierać się przyszły porządek globalny.
Joyeeta Gupta zajmuje się sprawiedliwością klimatyczną i zrównoważonym rozwojem. Jest współautorką raportów Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC), który w 2007 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.
W rozmowie z PAP badaczka przekonuje, że polityka klimatyczna nie może być skuteczna bez uwzględnienia nierówności ekonomicznych – zarówno wewnątrz państw, jak i między bogatszą Północą a globalnym Południem.
Transformacja energetyczna musi uwzględniać nierówności
Prof. Gupta zwraca uwagę, że część instrumentów wspierających transformację energetyczną jest łatwiej dostępna dla osób o wyższych dochodach. Jako przykład podaje dopłaty do instalacji odnawialnych źródeł energii. Aby z nich skorzystać, często trzeba najpierw dysponować własnym kapitałem. W jej ocenie może to powodować, że osoby o niższych dochodach postrzegają politykę klimatyczną jako dodatkowe obciążenie.
Problem ma również wymiar międzynarodowy. Badaczka wskazuje, że znaczna część światowych zasobów paliw kopalnych znajduje się na globalnym Południu. Jej zdaniem bez odpowiedniego finansowania transformacji biedniejsze państwa będą nadal korzystać z dostępnych im surowców kopalnych.
Dlatego postuluje zmianę zasad międzynarodowego finansowania, tak aby kraje rozwijające się miały większą możliwość inwestowania w ochronę klimatu, edukację i ochronę zdrowia.
Sprawiedliwość klimatyczna ma dotyczyć także odpowiedzialności państw
Prof. Gupta wskazuje również na znaczenie prawa międzynarodowego i rosnącej liczby postępowań sądowych dotyczących zmian klimatu. W jej ocenie istotne są m.in. opinie i orzeczenia międzynarodowych trybunałów odnoszące się do obowiązków państw w zakresie ochrony środowiska i przeciwdziałania zmianom klimatu.
Badaczka uważa, że jednym z podstawowych założeń stosunków międzynarodowych powinna być zasada niewyrządzania szkody innym państwom i kolejnym pokoleniom. Podkreśla też rolę opinii publicznej, ruchów społecznych i młodego pokolenia w wywieraniu presji na polityków.
Projekt globalnej konstytucji ma powstawać oddolnie
W 2023 roku prof. Gupta otrzymała Nagrodę Spinozy, najwyższe holenderskie wyróżnienie naukowe, wraz z grantem w wysokości 1,5 mln euro. Środki przeznaczyła na projekt globalnej konstytucji uwzględniającej sprawiedliwość klimatyczną.
Założenie inicjatywy jest proste: każdy, niezależnie od wieku i miejsca zamieszkania, może przygotować esej opisujący świat, w którym chciałby żyć, oraz wartości, jakie powinny znaleźć się w takim dokumencie. Nadesłane teksty mają być analizowane przez zespół, który będzie przekładał zgłaszane postulaty na ramy prawne.
Prof. Gupta chciałaby, aby globalna konstytucja powstała do 2045 roku – w setną rocznicę podpisania Karty Narodów Zjednoczonych. Inicjatywa jest dostępna na stronie globalconstitution.org.
Badaczka zakłada, że dokument nie musiałby funkcjonować wyłącznie poprzez formalne mechanizmy prawne. Liczy również na jego znaczenie normatywne – jako zbioru zasad, które państwa i obywatele uznają za wspólne i warte przestrzegania.
Prof. Joyeeta Gupta była prelegentką tegorocznej konferencji European Sociological Association, która odbyła się pod koniec sierpnia w Warszawie.
źródło: naukawpolsce.pl, Anna Bugajska
📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.
☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.
