Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje rozszerzenie systemu kaucyjnego o jednorazowe opakowania szklane, w szczególności małe butelki po alkoholu. Branża napojowa ostrzega, że oznaczałoby to kolejne inwestycje w infrastrukturę i wyższe koszty funkcjonowania systemu. Resort zapowiada jednak, że zmiany nie zostaną wprowadzone z dnia na dzień.
System kaucyjny działa w Polsce od 1 października 2025 roku, a okres przejściowy zakończył się 31 grudnia 2025 roku. Obejmuje obecnie plastikowe butelki PET do 3 l, metalowe puszki do 1 l oraz wielorazowe butelki szklane do 1,5 l.
Jednorazowe małe butelki szklane, tzw. małpki, pozostają poza systemem. Ministerstwo Klimatu i Środowiska chce to zmienić.
Anita Sowińska, podsekretarz stanu w resorcie, zapowiada również wydłużenie i ujednolicenie ważności bonów kaucyjnych do 90 dni. Zaznacza, że planowane zmiany będą wymagały odpowiedniego vacatio legis.
Branża chce najpierw ustabilizować obecny system
Producenci napojów przekonują, że pierwszy rok działania systemu powinien służyć przede wszystkim jego dopracowaniu.
Krzysztof Pawiński, prezes Grupy Maspex, zwraca uwagę, że obecna infrastruktura została przygotowana głównie do obsługi butelek PET i puszek. Według jego szacunków wprowadzenie kolejnej frakcji mogłoby wymagać instalacji ponad 20 tys. dodatkowych automatów i nakładów rzędu 2 mld zł.
Branża wskazuje też, że nadal trudno dokładnie oszacować pełny strumień kosztów związanych z funkcjonowaniem systemu.
Według wyliczeń Deloitte’a z 2025 roku nakłady inwestycyjne na uruchomienie i funkcjonowanie systemu mogą w perspektywie 10 lat wynieść 11,5 mld zł, a koszty operacyjne 32,4 mld zł. W porównaniu z wcześniejszymi szacunkami koszty operacyjne wzrosły o 9,3 mld zł, m.in. ze względu na droższą zbiórkę manualną i większą liczbę automatów.
Koszty systemu ponoszą także producenci
Producenci napojów są zobowiązani m.in. do finansowania systemu, uczestnictwa w strukturze operatorskiej oraz dostosowania opakowań i oznaczeń produktów.
Zmiany obejmują m.in. nowe kody EAN, przejście z opakowań niekaucyjnych na kaucyjne oraz organizację rozliczeń z operatorami.
Andrzej Gantner z Polskiej Federacji Producentów Żywności podkreśla, że system ma pomóc osiągnąć unijne cele środowiskowe i zapewnić odpowiednią jakość surowca do recyklingu, ale jednocześnie jego koszty powinny być ograniczane.
Branża zwraca uwagę również na niejasności związane z rozliczaniem nieodebranych kaucji, podatkiem VAT oraz opłatami między operatorami.
Wydłużenie ważności bonów ma poprawić wygodę konsumentów
Drugą zapowiadaną przez resort zmianą jest wydłużenie ważności bonów kaucyjnych do 90 dni.
Obecnie konsumenci nadal uczą się nowych zasad. Z raportu „Od uczestnictwa do rutyny. Indeks Adaptacji Kaucja.pl 2026” wynika, że 93% badanych przynajmniej raz zwróciło opakowanie objęte kaucją, a 83% korzysta z systemu co najmniej raz w miesiącu.
Jednocześnie tylko 25% użytkowników zwraca opakowania bez konieczności pamiętania o tym lub planowania. Największa grupa, 52%, robi to dopiero wtedy, gdy uzbiera większą liczbę opakowań albo gdy punkt zwrotu znajduje się po drodze.
Przedstawiciele branży wskazują, że większa elastyczność przy wykorzystaniu bonów i możliwość zwrotu kaucji bezpośrednio na kartę mogłyby zwiększyć wygodę użytkowników.
Ponad 5 mld zwróconych opakowań w pierwszym roku
Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska w pierwszym roku działania systemu konsumenci zwrócili ponad 5 mld opakowań. W całej Polsce działa 65,5 tys. punktów zwrotu, z czego 23,5 tys. wyposażonych jest w automaty kaucyjne. Za ich pośrednictwem odbywa się 90% wszystkich zwrotów.
Branża napojowa ocenia jednak, że system nadal znajduje się w fazie budowy. Krzysztof Pawiński wskazuje również na możliwy wpływ okresu wdrażania systemu na sprzedaż napojów, wiążąc go z krzywą uczenia konsumentów i problemami występującymi na początku funkcjonowania nowych zasad.
System ma pomóc osiągnąć unijne cele recyklingu
Do 2029 roku poziom selektywnej zbiórki jednorazowych plastikowych butelek i metalowych opakowań na napoje ma wynieść co najmniej 90%.
Od 2025 roku obowiązuje również wymóg co najmniej 25% udziału tworzyw pochodzących z recyklingu w butelkach PET, a od 2030 roku udział recyklatu ma wynosić co najmniej 30% dla wszystkich objętych przepisami butelek na napoje.
Dla producentów istotna jest nie tylko ilość zebranego surowca, ale też jego jakość. Butelki PET przeznaczone do ponownego wykorzystania w opakowaniach do żywności muszą pochodzić z odpowiednio czystego i kontrolowanego strumienia.
Dlatego branża podkreśla, że system kaucyjny pozostaje kluczowym narzędziem do osiągania celów zbiórki i recyklingu, ale przed jego dalszym rozszerzeniem potrzebne jest dopracowanie kosztów, rozliczeń i organizacji obecnego modelu.
źródło: newseria.pl
📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.
☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.
