Prawie 48 tys. martwych zwierząt odnotowano w ciągu 11 lat w portalu „Zwierzęta na Drodze”. Tworzona przy udziale wolontariuszy baza pomaga naukowcom badać skalę i rozmieszczenie kolizji ze zwierzętami w całej Polsce, także w przypadku gatunków, których nie obejmują szczegółowo państwowe statystyki.
Portal „Zwierzęta na Drodze”, czyli Ogólnopolski Rejestr Kolizji Drogowych ze Zwierzętami, działa od 2015 roku. Jego pomysłodawcami i prowadzącymi są biolodzy Karol Kustusch oraz prof. Andrzej Wuczyński z Instytutu Ochrony Przyrody PAN. System pozwala zgłaszać znalezione na drogach martwe i ranne zwierzęta oraz obserwacje żywych osobników przekraczających jezdnię.
Każda obserwacja może uzupełniać obraz problemu
Osoba zgłaszająca zdarzenie może podać gatunek, miejsce i datę obserwacji, zaznaczyć lokalizację na mapie i dołączyć zdjęcie. Formularz umożliwia także dodanie bardziej szczegółowych informacji, takich jak liczba zwierząt, płeć i wiek, rodzaj drogi, skutek kolizji dla kierowcy czy cechy otoczenia, np. obecność lasu, terenów podmokłych, ogrodzeń albo alei drzew.
Dzięki takim danym można później analizować nie tylko, gdzie giną zwierzęta, ale również jakie cechy dróg i ich otoczenia mogą sprzyjać kolizjom. Obecnie baza zawiera prawie 32 tys. obserwacji dotyczących blisko 48 tys. zwierząt.
Rejestr obejmuje także drobną faunę
Portal różni się od istniejących państwowych baz tym, że obejmuje wszystkie lądowe kręgowce i opiera się na współpracy z wolontariuszami.
Policyjne statystyki dotyczą głównie zdarzeń, w których dochodzi do uszkodzenia pojazdu lub obrażeń człowieka, a nie zawierają informacji o gatunku zwierzęcia. Z kolei dane Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad obejmują tylko sieć dróg krajowych, stanowiących około 5% łącznej długości dróg w Polsce.
Takie bazy są duże i gromadzone systematycznie, ale najlepiej dokumentują kolizje z większymi zwierzętami. Znacznie mniej wiadomo o śmiertelności drobnej fauny, w tym małych ptaków, płazów i gadów.
Prof. Andrzej Wuczyński zwraca uwagę, że z punktu widzenia biologów dane dotyczące jeża, rudzika, żaby czy zaskrońca są równie istotne jak informacje o kolizjach z dużymi ssakami.
Nauka obywatelska pozwala zebrać więcej danych
Portal jest przykładem nauki obywatelskiej, czyli badań, w których w gromadzeniu danych uczestniczą osoby niezwiązane zawodowo z nauką. Wolontariusze prowadzą obserwacje według zasad przyjętych w projekcie, dzięki czemu mogą dostarczać znacznie więcej danych terenowych, niż byłby w stanie zebrać niewielki zespół badawczy.
Taki model badań jest wykorzystywany również w innych dziedzinach, m.in. w monitoringu bioróżnorodności, zmian środowiska, rozprzestrzeniania się gatunków i inwazji biologicznych.
Jednym z najbardziej znanych przykładów nauki obywatelskiej są obserwacje ornitologiczne prowadzone przez amatorów.
Dane z portalu są już wykorzystywane w badaniach
Na podstawie obserwacji zgromadzonych w rejestrze powstało kilka publikacji naukowych. Jedna z najnowszych, opublikowana w „Scientific Reports”, stanowi szerokie podsumowanie problemu śmiertelności lądowych kręgowców na drogach w Polsce.
Dane z portalu mogą być również wykorzystywane w pracach dyplomowych i doktorskich oraz w niekomercyjnej działalności naukowej i praktycznej. Mogą pomagać określać rozmieszczenie poszczególnych gatunków, ponieważ miejsca znajdowania ich ofiar często pokrywają się z obszarami występowania. Baza może także wskazywać miejsca szczególnie wysokiej kolizyjności, w których warto rozważyć działania ograniczające śmiertelność zwierząt.
Skuteczne działania wymagają dobrych danych
Twórcy rejestru podkreślają, że ograniczanie liczby kolizji ze zwierzętami wymaga wcześniejszego rozpoznania skali i rozmieszczenia problemu. Systematycznie gromadzone obserwacje mogą pomagać wskazywać odcinki dróg, gatunki i typy środowisk najbardziej narażone na skutki ruchu samochodowego. Dlatego nawet pojedyncza obserwacja martwego lub rannego zwierzęcia może stać się częścią większego zbioru danych wykorzystywanego później w badaniach i ochronie przyrody.
Znalezione na drodze martwe lub ranne zwierzę można zgłosić w portalu „Zwierzęta na Drodze”.
źródło: naukawpolsce.pl, Katarzyna Czechowicz
📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.
☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.
