
Pokarm przynoszony pisklętom alczyków może znacznie różnić się nie tylko składem gatunkowym, ale także zawartością korzystnych związków i toksycznej metylortęci. Badania prowadzone na Grenlandii i Svalbardzie pokazują, że sama informacja o tym, jakie organizmy zjadają arktyczne ptaki, nie wystarcza do oceny właściwości ich pokarmu.
Międzynarodowy zespół z udziałem naukowców z Instytutu Oceanologii PAN i Uniwersytetu Gdańskiego przeanalizował 138 porcji pokarmu przynoszonego pisklętom alczyków (Alle alle) w sześciu koloniach na Grenlandii i Svalbardzie w latach 2022–2023. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Ecological Indicators”.
Badacze analizowali m.in. zawartość karotenoidów, w tym astaksantyny, rtęci całkowitej i metylortęci oraz stosunek węgla do azotu, który pośrednio wskazuje na proporcje tłuszczów i białek.
Podobny pokarm może mieć inny skład chemiczny
Alczyki żywią się głównie zimnowodnymi skorupiakami planktonowymi, przede wszystkim widłonogami z rodzaju Calanus. Zdobycz przeznaczoną dla piskląt transportują w worku pod językiem, dzięki czemu naukowcy mogą analizować pokarm rzeczywiście wybrany przez ptaki podczas żerowania. Badania wykazały, że nawet próbki o podobnym składzie gatunkowym mogą znacznie różnić się zawartością karotenoidów.
Na Wyspie Niedźwiedziej stężenia tych związków były najniższe, mimo że skład diety ptaków przypominał obserwowany w innych koloniach. Z kolei w północno-wschodniej Grenlandii pokarm piskląt był bogaty w karotenoidy, podczas gdy ich stężenia we krwi badanych dorosłych ptaków były stosunkowo niskie.
Różnice dotyczyły także zawartości metylortęci u organizmów tego samego gatunku i znajdujących się na tym samym etapie rozwoju.
Metylortęć może przemieszczać się w arktycznej sieci pokarmowej
Metylortęć jest toksyczną formą rtęci, która może gromadzić się w organizmach i osiągać coraz wyższe stężenia na kolejnych poziomach sieci pokarmowej.
Rtęć dociera do Arktyki również z odległych obszarów, m.in. poprzez atmosferę i prądy oceaniczne. W środowisku morskim część rtęci nieorganicznej może zostać przekształcona przez mikroorganizmy w metylortęć.
Zmiany klimatu mogą wpływać na jej dostępność m.in. poprzez zmiany cyrkulacji oceanicznej, topnienie lodowców i przekształcenia sieci pokarmowych. Znaczenie poszczególnych mechanizmów zależy jednak od regionu.
W analizowanym materiale widłonogi Calanus glacialis w tym samym stadium rozwojowym zawierały więcej metylortęci w Kongsfjorden, pozostającym pod silnym wpływem wód atlantyckich, niż w bardziej arktycznym Hornsundzie.
Badacze zastrzegają jednak, że na tej podstawie nie można uznać samego napływu wód atlantyckich za przyczynę obserwowanej różnicy.
Badanie nie oceniało zdrowia piskląt
Wcześniejsze badania wskazują, że przewlekłe narażenie ptaków na rtęć może wiązać się z zaburzeniami układu nerwowego, gospodarki hormonalnej i procesów rozrodczych.
W przypadku alczyków obserwowano m.in. związek większego obciążenia rtęcią u dorosłych osobników ze zmianami zachowania podczas nurkowania. Wyższe narażenie rodziców zimą wiązało się także z wolniejszym wzrostem piskląt w kolejnym sezonie lęgowym, choć nie ustalono przyczyny tej zależności.
Najnowsze badanie nie sprawdzało jednak bezpośrednio wpływu metylortęci na zdrowie lub rozwój piskląt.
Karotenoidy mogą chronić komórki przed stresem oksydacyjnym, który jest jednym z mechanizmów toksycznego działania rtęci, ale nie wiadomo, czy u alczyków rzeczywiście łagodzą skutki narażenia na metylortęć. Nie można więc zakładać, że wysoka wartość odżywcza pokarmu równoważy obecność zanieczyszczeń.
Warunki środowiskowe i wybory ptaków wpływają na skład pokarmu
Zawartość karotenoidów zależy m.in. od warunków środowiskowych i stanu fizjologicznego zooplanktonu. Z kolei poziom metylortęci zależy od jej dostępności w wodzie oraz sposobu odżywiania się poszczególnych organizmów.
Dlatego oba parametry nie muszą zmieniać się w ten sam sposób.
We wschodniej Grenlandii pokarm alczyków zawierał dużo zarówno karotenoidów, jak i metylortęci. Wśród analizowanych grup zooplanktonu najwyższe stężenia metylortęci stwierdzono u drapieżnych obunogów Themisto. W innym rejonie poziomy tego zanieczyszczenia u tych samych organizmów były znacznie niższe.
Na ostateczny skład chemiczny pokarmu wpływa więc zarówno środowisko, w którym żyje zooplankton, jak i skład dostępnych zespołów planktonowych oraz wybory pokarmowe samych alczyków.
Wskaźnik NTT ma na razie charakter porównawczy
Naukowcy opracowali również wstępny wskaźnik NTT, który łączy zawartość karotenoidów, stosunek węgla do azotu oraz stężenie metylortęci. Ma on pomagać w porównywaniu próbek w obrębie badanego zbioru danych. Nie jest jednak obecnie miarą jakości pokarmu ani wskaźnikiem zagrożenia toksykologicznego.
Badanie pokazuje natomiast, że skład chemiczny pokarmu może się zmieniać nawet wtedy, gdy jego skład gatunkowy pozostaje podobny. To oznacza, że część zmian w arktycznych sieciach pokarmowych może pozostawać niewidoczna, jeśli monitoring ogranicza się jedynie do identyfikowania obecnych gatunków.
Widłonogi z rodzaju Calanus są ważnym źródłem pożywienia także dla ryb i ssaków morskich. Dlatego zmiany ich składu chemicznego mogą mieć znaczenie szerzej niż tylko dla alczyków.
Badania finansowano m.in. przez Narodowe Centrum Nauki w ramach projektów ORANGE, ZOOM i LAPSE.
źródło: naukawpolsce.pl, Anna Mikołajczyk-Kłębek
📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.
☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.


