Polska Stacja Polarna Hornsund na Spitsbergenie przejdzie rozbudowę i modernizację. Jednym z głównych powodów są zmiany zachodzące na wybrzeżu: cofająca się linia brzegowa, silniejsze sztormy i późniejsze tworzenie się ochronnej pokrywy śnieżno-lodowej. Inwestycja ma także poprawić zaplecze badawcze stacji i ograniczyć zużycie oleju napędowego.
Polska Stacja Polarna Hornsund im. Stanisława Siedleckiego jest zarządzana przez Instytut Geofizyki PAN. Znajduje się w fiordzie Hornsund w południowej części Spitsbergenu i prowadzi całoroczny monitoring środowiskowy. Stację wybudowano w 1957 roku, a od 1978 roku działa w trybie całorocznym.
IGF PAN rozpoczął właśnie projekt rozbudowy i modernizacji infrastruktury technicznej oraz naukowej. Wartość inwestycji przekracza 17,2 mln zł, z czego prawie 15,2 mln zł stanowi dotacja celowa Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Morze zbliżyło się do infrastruktury stacji
Pierwszym elementem inwestycji ma być nowy budynek garażowy z magazynami, laboratoriami oraz zapleczem dydaktyczno-konferencyjnym. Zastąpi on magazyn znajdujący się dotąd w pobliżu wybrzeża. Kiedy budynek powstawał w latach 80. XX wieku, dzieliło go od morza kilkadziesiąt metrów. Z czasem, w wyniku cofania się linii brzegowej, znalazł się na sztucznie wzmacnianym cyplu. Latem 2026 roku obiekt został rozebrany.
Dr hab. Mateusz Moskalik, kierownik stacji i Zakładu Badań Polarnych i Morskich IGF PAN, wskazuje, że w ostatnich kilkunastu latach cofanie się wybrzeża stało się wyraźnie widoczne. Wpływ mają na to m.in. silniejsze wiatry, większe falowanie i częstsze sztormy. Zmienił się także moment powstawania przybrzeżnej warstwy śnieżno-lodowej, która dawniej jesienią chroniła wybrzeże przed falowaniem.
Obecnie pojawia się ona później, czasem dopiero w środku zimy. W efekcie podczas silnych epizodów sztormowych morze może jednorazowo zabrać nawet 2–3 metry brzegu.
Do przeniesienia jest także stacja paliw
Zmiany linii brzegowej dotyczą nie tylko dawnego magazynu. W pobliżu morza znajduje się również stacja paliw z pięcioma zbiornikami po 25 m³ każdy. Olej napędowy jest wykorzystywany do zasilania generatorów. Kiedy zbiorniki ustawiano ponad 20 lat temu, znajdowały się ponad 20 metrów od wybrzeża. Obecnie dzieli je od niego mniej niż 8 metrów.
Według kierownika stacji linia brzegowa cofa się średnio o około metr rocznie, choć podczas silnych sztormów straty mogą być większe. Z tego powodu stację paliw również trzeba przenieść.
Nowy budynek ma być bardziej samowystarczalny energetycznie
Modernizacja ma jednocześnie poprawić warunki prowadzenia badań. Nowy obiekt ma obejmować nie tylko magazyny, ale także laboratoria i sale spotkań, które mogą wspierać współpracę międzynarodowych zespołów badawczych korzystających ze stacji.
Jednym z założeń projektu jest również ograniczenie zużycia oleju napędowego poprzez rozwój odnawialnych źródeł energii. Planowane jest wykorzystanie fotowoltaiki dostosowanej do warunków arktycznych, szczególnie efektywnej podczas dnia polarnego, oraz niewielkich turbin wiatrowych z pionową osią obrotu, odpornych na silne wiatry.
Mniejsze zużycie paliwa oznaczałoby także ograniczenie potrzeb transportowych i kosztów funkcjonowania stacji.
Rozważane jest również magazynowanie energii w wodorze
Równolegle IGF PAN uczestniczy w projekcie Sustain-Arctic finansowanym przez Komisję Europejską. Wspólnie z Politechniką Turyńską ma opracowywać systemy magazynowania energii oparte na wodorze, które następnie mają zostać wdrożone w Hornsundzie.
Projekt krajowej modernizacji już się rozpoczął. Po rozbiórce dawnego magazynu architekci przeanalizowali lokalizację nowego budynku, a obecnie przygotowywana jest dokumentacja i program funkcjonalno-użytkowy.
Pierwsze etapy prac mają ruszyć latem 2027 roku, choć wymagają wcześniejszego dostarczenia materiałów budowlanych na Spitsbergen.
Modernizacja ma zakończyć się przed Międzynarodowym Rokiem Polarnym
Całość prac ma zostać ukończona do 2030 roku. Stacja ma być wtedy przygotowana do intensywniejszych badań planowanych w związku z 5. Międzynarodowym Rokiem Polarnym 2032–2033.
W przyszłym roku Polska Stacja Polarna Hornsund będzie obchodzić 70-lecie. Część budynków z początkowego okresu działalności nadal jest użytkowana po kolejnych remontach i modernizacjach. Główny budynek mieszkalny pozostaje według kierownictwa stacji w dobrym stanie. Większe prace modernizacyjne prowadzono tam około 20 lat temu, a drobniejsze naprawy wykonywane są regularnie.
Obecnie w Hornsundzie przebywają uczestnicy całorocznej 49. Wyprawy Polarnej IGF PAN 2026/2027. Trwa już rekrutacja do jubileuszowej 50. wyprawy na sezon 2027/2028.
źródło: naukawpolsce.pl, Agnieszka Kliks-Pudlik
📩 Zapisz się na newsletter
Chcesz być na bieżąco z ekologicznymi treściami? Dołącz do newslettera i otrzymuj artykuły, poradniki oraz darmowe materiały do pobrania prosto na swoją skrzynkę. Dzięki nim łatwiej wprowadzisz ekologiczne zmiany w swoim życiu.
☕ Wesprzyj portal
Każdy artykuł to godziny pracy i poszukiwania rzetelnych informacji. Jeśli cenisz to, co robię, możesz postawić mi wirtualną kawę albo zostać Patronem na Patronite. Twoja pomoc daje mi siłę, by rozwijać portal, a dobra, mocna kawa wcale nie jest taka zła.
