Tworzywa sztuczne (plastik)

Tworzywa sztuczne (plastik)

Właściwości tworzyw sztucznych sprawiają, że takie materiały często są nie do zastąpienia przez drewno, metal, ceramikę, kauczuk, ale jako plastikowe odpady są groźne zarówno dla środowiska naturalnego, zdrowia, życia ludzi i zwierząt. Przedmioty wykonane z tworzyw sztucznych zaśmiecają nasze środowisko. Nie ulegają rozkładowi nawet do tysiąca lat, a do gleby przenikają z nich toksyczne substancje.

Zaletami tworzyw sztucznych jest łatwość przetwarzania i niskie koszty wykonywania dużych serii gotowych wyrobów w porównaniu do innych grup materiałów. Cecha ta zadecydowała o wielkim rozwoju przemysłu tworzyw w XX wieku.

Tworzywa sztuczne

To materiały składające się z polimerów syntetycznych (wytworzonych sztucznie przez człowieka i niewystępujących w naturze) lub zmodyfikowanych polimerów naturalnych, oraz dodatków modyfikujących takich jak np. napełniacze proszkowe lub włókniste, stabilizatory termiczne, stabilizatory promieniowania UV, uniepalniacze, środki antystatyczne, środki spieniające, barwniki itp.

Uwaga! Termin tworzywa sztuczne funkcjonuje obok często stosowanego, potocznego określenia plastik. Najściślejszym terminem obejmującym wszystkie materiały zawierające jako główny składnik polimer, bez rozróżniania, czy jest on pochodzenia sztucznego czy naturalnego, jest określenie tworzywa polimerowe.

Czas czytania: 16 minut

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2022

Zalety i wady tworzyw sztucznych

W XX w. wraz z rozwojem produkcji ropy naftowej, tanie produkty petrochemiczne stały się fundamentem całej klasy towarów i opakowań. Po II wojnie światowej produkcja tworzyw sztucznych eksplodowała i od tamtej pory wykorzystanie plastiku szybko wzrastało. Nowo powstające syntetyczne związki chemiczne oparte na ropie naftowej nie były w tamtych czasach badane pod kątem toksycznego oddziaływania na zdrowie ludzkie i środowisko naturalne.

Dzięki wszechstronności tworzywa sztucze stały się powszechne w produkcji opakowań, w budownictwie, motoryzacji czy w lotnictwie. Stosowane są też w technologiach wytwarzania energii odnawialnej, sprzętu medycznego, telekomunikacyjnego, sprzętu sportowego, RTV i AGD.

Coraz większe znaczenie w kontekście tworzyw sztucznych zyskuje również branża transportowa. Samochód musi być bezpieczny i jak najlżejszy, a tworzywa to zapewniają. Obniżenie o 100 kg masy auta dzięki tworzywom sztucznym, które zastąpiły stal, powoduje zmniejszenie emisji dwutlenku węgla do środowiska o 10 g na 100 km, ponieważ samochód jest lżejszy i zużywa mniej paliwa.

Samochód klasy średniej, ważący ok. tysiąca kilogramów, zawiera obecnie do 15% tworzyw sztucznych. Wykonane są z nich części karoserii, jak spojlery, zderzaki, wskaźniki czy reflektory, ponadto elementy tapicerki, poduszek powietrznych, opony, łożyska silnikowe, przewody paliwowe, czy pokrywa silnika.

Innym obszarem zastosowania tworzyw sztucznych są kompozyty. Kompozyt to materiał, który został stworzony z dwóch albo więcej różnych materiałów, różniących się właściwościami fizycznymi i chemicznymi. W kompozytach wykorzystuje się pożądane właściwości składników np. ekstremalnej wytrzymałości włókien węglowych i łatwość obróbki tworzyw sztucznych.

W materiale użytym do konstrukcji samolotu Airbus A 380-800 nawet 25% stanowią materiały kompozytowe. Dzięki temu samolot przy pełnym obciążeniu ma większy zasięg i zużywa mniej paliwa. W przyszłości samoloty mogą zawierać nawet ponad 50% takich materiałów, dzięki czemu będą bardziej wytrzymałe, aerodynamiczne i ekologiczne. Niemieckie Centrum Lotnictwa i Kosmonautyki zakłada, że lżejsze samoloty będą emitować o 50% mniej dwutlenku węgla i 80% mniej tlenku azotu.

Wadami tworzyw są mała odporność na wysokie temperatury i mniejsze właściwości mechaniczne (np. twardość) w porównaniu do metali lub ceramiki. Nie należy jednak brać tutaj pod uwagę włókien z niektórych tworzyw polimerowych (np. Kevlar), czy wymieniane powyżej kompozyty polimerowe, które mogą wykazywać większą wytrzymałość na rozciąganie nawet w stosunku do wysokogatunkowych stali.

Do wad tworzyw polimerowych zalicza się również bardzo długi czas rozkładu mogący wynosić nawet kilka tysięcy lat, podczas którego uwalniają się do środowiska szkodliwe związki, a także toksyczne substancje wydobywające się w procesie spalania tworzyw sztucznych. Obecnie plastik znajdowany jest praktycznie wszędzie – na pustyniach, szczytach gór, w arktycznym śniegu, czy oceanicznych głębinach. Zanieczyszczenie plastikiem wód powierzchniowych, to coraz większy problem dla mórz, oceanów i organizmów w nich żyjących.

Równocześnie tworzywa sztuczne stanowią materiał wtórny do ponownego przerobu w technologiach recyklingu. Obecnie recykling tworzyw sztucznych jest możliwy nawet w 60%. Niestety ze względu na złą gospodarkę odpadami od początku masowej produkcji tworzyw sztucznych tylko 9% zostało poddane recyklingowi, 12% spalono, a 79% zostało wyrzuconych na składowiska odpadów. Z raportu Euromonitoru wynika, że w każdej minucie na świecie sprzedaje się milion plastikowych butelek, z czego do recyklingu trafia zaledwie 7%.

Na samym końcu cyklu życia tworzywa sztuczne mogą być wykorzystywane jako materiał opałowy, ze względu na wysoką wartość opałową, często porównywalną do węgla. Pomimo zaawansowanych technologii w spalarniach odpadów, które eliminują emisję szkodliwych związków do środowiska, wciąż obserwuje się wysoki opór społeczny podczas wyboru lokalizacji spalarni odpadów. Spalanie tworzyw sztucznych w gospodarstwach domowych jest zabronione m.in. ze względu na za niską temperaturę spalania, co powoduje emisję do atmosfery silnie trujących związków.

Tworzywa sztuczne a naturalne

Współcześnie paleta dostępnych tworzyw sztucznych umożliwia w praktyce zastąpienie nimi niemal każdego tworzywa naturalnego.

Zastosowanie tworzywa PET zamiast szkła do produkcji butelek ma następujące zalety:

  • butelki z PET są lżejsze – oznacza to mniejsze zużycie surowca i energii potrzebnej do produkcji, transportu, recyklingu
  • PET się nie tłucze – ma zastosowanie w miejscach, gdzie nie jest dopuszczalne szkło: stadion, basen itp.,
  • łatwiej uformować PET w niemal dowolny kształt
  • opakowania PET posiadają wysokie walory estetyczne

Tworzywo sztuczne PET posiada również wady:

  • PET w temperaturze pow. 70 °C traci swoje własności mechaniczne – butelki nie nadają się do pasteryzacji w wysokiej temperaturze bez stosowania dodatkowych technik uszlachetniających np. dodatek PEN
  • niska barierowość butelki – bez dodatkowych technologii zwiększających barierę (np. butelki wielowarstwowe) nie nadaje się do długoterminowego pakowania piwa, soków, mleka)

Podział i właściwości tworzyw sztucznych

Istnieje kilkadziesiąt różnych odmian produktów chemicznych które poddane modyfikacji pomagają stworzyć setki różnych tworzyw sztucznych. Z tej różnorodności wynika potencjał tworzyw sztucznych i możliwość zastosowania w wielu dziedzinach.

Tworzywa sztuczne (polimerowe) mogą być klasyfikowane na wiele sposobów.

Ze względu na pochodzenie podstawowego składnika:

  • tworzywa sztuczne pochodzenia naturalnego – np. galalit, który robi się z kazeiny pochodzącej z mleka, czy celuloid, który robi się z celulozy pochodzącej z drewna
  • syntetyczne tworzywa sztuczne – w których podstawowy składnik jest substancją otrzymaną na drodze syntezy organicznej

Ze względu na fizykochemiczne właściwości przetwórcze:

  • tworzywa termoplastyczne – uplastyczniające (topiące) się pod wpływem temperatury np. polietylen, polipropylen, poli(chlorek winylu) itp.
  • tworzywa reaktywne – ulegające reakcji chemicznej sieciowania np. żywice epoksydowe, żywice poliestrowe, kauczuk

Ze względu na zastosowanie: konstrukcyjne, porowate, powłokotwórcze, adhezyjne, włóknotwórcze, specjalne (wymieniacze jonowe, polimery biomedyczne itp).

Ze względu na właściwości fizykochemiczne:

  • Plastomery – polimery, które pod wpływem naprężeń wykazują bardzo małe odkształcenia (mniejsze niż 1%). Do plastomerów zalicza się termoplasty i duroplasty.
  • Elastomery – tworzywa, które przy małych naprężeniach wykazują duże odkształcenie (do 1000%), można je rozciągać i ściskać, w wyniku czego zmieniają znacznie swój kształt, ale po odjęciu siły wracają do poprzednich kształtów. Elastomery zastąpiły prawie całkowicie kauczuk naturalny, ale znalazły też szereg nowych zastosowań, niedostępnych dla zwykłego kauczuku.

Ze względu na dodatki, które występują w tworzywie

W skład tworzyw sztucznych oprócz polimerów wchodzą różnego rodzaju dodatki nadające im określone właściwości fizyczne. Mogą to być:

  • napełniacze
  • plastyfikatory
  • stabilizatory: antyoksydanty, dodatki zmniejszające palność
  • antystatyki
  • barwniki
  • dodatki przeciwścierne

Ze względów ekologicznych trwają prace nad biologicznie rozkładającymi się tworzywami sztucznymi, produkowanymi na bazie roślinnej czy zwierzęcej.

Przetwórstwem tworzyw sztucznych nazywa się proces formowania z nich wyrobów. Do podstawowych technik stosowanych w przetwórstwie zalicza się:

  • wytłaczanie
  • wtryskiwanie
  • prasowanie: tłoczenie, przetłaczanie, formowanie płyt
  • walcowanie i kalandrowanie
  • odlewanie

Zanieczyszczenie środowiska naturalnego plastikiem

Jak podaje Fundacja WWF, w ciągu ostatnich 65 lat produkcja plastiku wzrosła z 2 mln ton do 348 mln ton rocznie. W samej Europie jest to 58 mln ton. Tworzywa sztuczne generują olbrzymie koszty, związane m.in. z emisją gazów cieplarnianych czy zagospodarowaniem odpadów.

Raport „The New Coal: Plastics & climate change” opracowany przez organizację Beyond Plastics wskazuje, że do końca obecnej dekady emisje z przemysłu tworzyw sztucznych mogą przewyższyć emisje z elektrowni węglowych. Dane z rynku amerykańskiego pokazują, że dziś przemysł tworzyw sztucznych uwalnia do atmosfery co najmniej 232 mln ton gazów cieplarnianych. Pod względem zanieczyszczenia środowiska plastik nazywany jest nowym węglem.

Drugim problemem jest przetwarzanie odpadów plastikowych, oraz to że nie potrafimy nim mądrze zarządzać. Nie wykorzystujemy również w odpowiednich proporcjach tych rodzajów tworzyw sztucznych, które są mniej szkodliwe dla środowiska oraz są wielokrotnego użytku, np. polipropylen oraz HDPE, czyli polietylen o wysokiej gęstości. Tylko 9% wytworzonych tworzyw sztucznych trafia dziś do recyklingu.

Skala zanieczyszczenia środowiska naturalnego plastikiem jest ogromna. Nieumiejętne gospodarowanie plastikiem powoduje, że przedostaje się on do środowiska, w tym do gleby, rzek, mórz i oceanów. Zdanych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) wynika, że każdego roku do oceanów trafia nawet 14 mln t plastikowych odpadów, a tworzywa sztuczne stanowią 80% wszystkich odpadów zalegających oceaniczne wody od głębin po brzegi. Sytuacja robi się tym poważniejsza, jeśli zdamy sobie sprawę z tego, jak długo rozkłada się plastik – torebka foliowa przez prawie 450 lat, natomiast butelka PET aż tysiąc lat.

Według statystyk ONZ do 2050 roku w oceanach będzie się znajdować tyle samo plastiku, co ryb. Potwierdza to niedawna ocena Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP): do 2030 roku obecne zanieczyszczenie plastikiem wód morskich i oceanicznych może się podwoić.

Wielka Pacyficzna Plama Śmieci to gigantyczna sztuczna wyspa odpadków z tworzyw sztucznych, ulegających rozpadowi na niewielkie drobiny pod wpływem światła, utworzona przez prądy oceaniczne. Śmieci i odpady wchodzące w skład tej struktury mocno zanieczyszczają środowisko. Trafiają do łańcucha pokarmowego zwierząt morskich i przyczyniają się do śmierci co najmniej miliona ptaków i 100 000 ssaków rocznie.

Tworzywa sztuczne ulegają również wietrzeniu. Proces ten pomaga w długim czasie usuwać śmieci ze środowiska, ale stwarza kolejne niebezpieczeństwo. W czasie wietrzenia plastiku powstają mikro oraz nanocząstki, a do tego z tworzyw uwalniają się różnego rodzaju chemiczne substancje.

Mikroplastik, czyli cząsteczki tworzyw sztucznych o wielkości od 0,1 do 5 mikrometrów, może zawierać w swoim składzie chlorek winylu, dioksyny (w PVC), benzen (w polistyrenie) i inne plastyfikatory, bisfenol-A (w poliwęglanach). Są to chemikalia dodawane podczas produkcji do tworzyw sztucznych, w celu nadania im pożądanych właściwości. Część z tych substancji to trwałe zanieczyszczenia organiczne (POP) uważane za niezwykle szkodliwe toksyny. Pełne tych niebezpiecznych substancji plastikowe drobiny, przedostają się do tkanek ryb i innych organizmów morskich, następnie ptaków i innych zwierząt, a w końcu do organizmów ludzi

Z badania przeprowadzonego przez naukowców z Instytutu Roberta Kocha w Berlinie na zlecenie resortu środowiska wynika, że w organizmach prawie wszystkich dzieci można znaleźć substancje, które wchodzą w skład plastiku.

Naukowcy podejrzewają, że plastik może być zdolny do nasilania zmiany klimatu poprzez zaburzanie tzw. biologicznej pompy węglowej, która odpowiada za obieg węgla w oceanach. Razem z przełowieniem ryb i niszczeniem morskich habitatów spowodowanym zmianami klimatu, plastik może także nasilać spadek oceanicznej bioróżnorodności.

Z czasem rośnie więc złożoność zanieczyszczeń środowiska naturalnego plastikiem. Skutki tego badacze określają jako bardzo trudne, albo nawet niemożliwe do przewidzenia. Pewne jest jedno, że koszt dalszego ignorowania plastikowych odpadków może być w przyszłości kolosalny.

Wyeliminowanie plastiku z życia codziennego jest niemożliwe i to dobitnie uświadomiła nam w ostatnim czasie pandemia. Dzieje się tak m.in. dlatego, że plastik ma wiele zalet: jest wytrzymały, lekki, tani oraz dość istotnie poprawia komfort naszego życia. Przez 60 lat obecności na rynku tworzywa sztuczne nie doczekały się godnego następcy. Warto sobie zdać sprawę przy tej okazji, że największym problemem nie jest plastik sam w sobie, ale to, że nie potrafimy go mądrze wykorzystywać oraz efektywnie nim zarządzać. Dlatego racjonalne podejście do rozwiązania problemu plastiku to obecnie jak najszybsze działanie w celu zmniejszenia wpuszczania tworzyw sztucznych do środowiska.

Dyrektywa Unii Europejskiej Single Use Plastic

Sytuację związaną z zanieczyszczeniem plastikowymi odpadami co jakiś czas usiłują zmieniać państwa i wspólnoty świadome zagrożenia, jakie ze sobą niesie to zjawisko. Efektem są kolejne regulacje, obostrzenia lub rozwiązania fiskalne. W Szwecji za zwrot plastikowych butelek i puszek od 30 lat oddawane są konsumentom pieniądze. W Finlandii obowiązuje regulacja, która stanowi, że za opakowania napojów należy zapłacić podatek w wysokości 0,51 euro za litr. Producenci i importerzy opakowań mogą jednak zostać zwolnieni z tego podatku, jeśli włączą się w system kaucyjny.

W lipcu 2021 roku na terenie Unii Europejskiej została wdrożona dyrektywa Single Use Plastic. Zgodnie z nią obowiązuje zakaz wprowadzania do obrotu jednorazowych, plastikowych opakowań, patyczków higienicznych oraz naczyń, sztućców, słomek, talerzy i kubków.

Nowe przepisy zwiększają też wymagane poziomy recyklingu. Do 2023 roku opakowania plastikowe będą musiały być minimum w 25% wykonane z materiałów odzyskanych, do 2030 roku ten próg ma wzrosnąć do 30%.

W 2025 roku pojawią się kolejne obostrzenia. Nakrętki i plastikowe wieczka będą mogły być wprowadzane na rynek tylko pod warunkiem, że zostaną na stałe przytwierdzone do butelek i pojemników.

Już dziś część branż m.in. firmy kosmetyczne, starają się odchodzić od wykorzystywania plastiku. Zastępują go m.in. szkłem lub aluminium. Te surowce można przetwarzać nieskończenie wiele razy, bez utraty ich właściwości.

Trwają również prace nad różnymi alternatywnymi materiałami np. butelkami z papieru, a także przedmiotami z bioplastiku wykonanego z trzciny cukrowej. Sytuacja zwłaszcza w przypadku tych ostatnich jest o tyle trudna, że system sortowania i recyklingu jest jeszcze nieprzystosowany do tego rodzaju tworzyw, nie rozpoznaje ich po prostu automat w sortowni.

Kody recyklingu tworzyw sztucznych

W celu uproszczenia recyklingu tworzyw sztucznych został wprowadzony przez Society of the Plastics Industry Inc (USA) w 1988 kod oznaczania tych tworzyw. Pierwotnie został on zaprojektowany dla tworzyw sztucznych stosowanych w naczyniach i opakowaniach stosowanych w gospodarstwach domowych. Później jednak został rozszerzony na inne tworzywa, a także na metale. Symbole te ułatwiają ich sortowanie w sortowniach odpadków. Dodatkowo informują też konsumentów, z jakim tworzywem mają do czynienia.

Kody zawierają trzy strzałki, tworzące trójkąt, z grotami skierowanymi zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Wewnątrz trójkąta znajduje się liczba oznaczająca kod tworzywa, a pod trójkątem umieszczany jest skrót literowy, pochodzący z angielskiej nazwy głównego polimeru wchodzącego w skład oznakowanego tworzywa sztucznego. Kod ten bywa też stosowany do metali kolorowych i aluminium.

zobacz:
Oznaczenie opakowań ze względu na skład chemiczny
Symbole materiałów do recyklingu

Prawidłowa segregacja tworzyw sztucznych

Żeby śmieci mogły zostać przeznaczone do powtórnego wykorzystania, należy je odpowiednio segregować. W ten sposób odzyskamy surowce potrzebne do wytworzenia nowych produktów, jednocześnie przyczyniając się do ochrony środowiska naturalnego, a także do zmniejszenia niepotrzebnego zużycia wody i energii.

Od 1 lipca 2017 roku obowiązują jednolite dla całego kraju zasady segregowania odpadów. Odpady są zbierane u źródła, czyli bezpośrednio w budynkach wielorodzinnych, domach jednorodzinnych czy miejscach, gdzie powstają. Według zmian mieszkańcy są nagradzani za dobrą segregację. Osoby, które stosują się do reguł i prawidłowo segregują odpady mają niższe opłaty za śmieci.

zobacz:
Ogólne zasady segregacji odpadów
Metale i tworzywa sztuczne

Opłata za torby na zakupy z tworzywa sztucznego

Cykl życia torby foliowej jest niezwykle krótki i wynosi z reguły kilkanaście minut, czyli tyle ile trwa pokonanie drogi z zakupami ze sklepu do domu. Następnie torby foliowe stają się odpadem, który zanieczyszcza środowisko.

Rozwiązania zastosowane w państwach członkowskich Unii Europejskiej wskazują, że ustalenie opłaty za wydanie w sklepie torby na zakupy z tworzywa sztucznego jest skuteczną metodą ograniczenia problemu zużycia tych toreb. Część państw członkowskich Unii Europejskiej, w związku z transpozycją dyrektywy 2015/720/UE, wprowadziła opłatę za wydanie lekkiej torby na zakupy z tworzywa sztucznego.

W Polsce od 1 września 2019 roku rząd wprowadził tzw. opłatę recyklingową w wysokości 20 gr za sztukę lekkiej torby na zakupy z tworzywa sztucznego (czyli o grubości do 50 mikrometrów). Zgodnie z rozporządzeniem opłatę pobierają prowadzący jednostki handlu detalicznego i hurtowego, którzy wydają klientom lekkie torby na zakupy z tworzywa sztucznego. Regulacja spowodowała ograniczenie zużycia lekkich toreb na zakupy z tworzywa sztucznego, a tym samym ograniczenie zanieczyszczenia środowiska.

źródło: materiały prasowe
Mikroplastik, autorzy, licencja CC BY SA 3.0
Tworzywa sztuczne, autorzy, licencja CC BY SA 3.0
Tworzywa sztuczne stają się większym problemem dla środowiska niż węgiel
Czy tworzywa sztuczne staną się materiał przyszłości?
Branża kosmetyczna szuka zamiennika dla plastiku

Zagrożenia ekologiczne – dodatkowe informacje:
antropocen, bielenie raf koralowych, biologiczny potencjał Ziemi do regeneracji (biocapacity), bioróżnorodność, choroby odzwierzęce, czerwona księga gatunków, Dzień Długu Ekologicznego (Ecological Debt Day, Earth Overshoot Day), dziura ozonowa, gatunki inwazyjne, gatunki obce, gatunki zagrożone wyginięciem, gazy cieplarniane, globalne ocieplenie, granice planetarne, katastrofy i klęski ekologiczne, klęski żywiołowe, katastrofy ekologiczne na świecie, miejskie wyspy ciepła, migracje gatunków, mikroplastik, Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC), nawałnice, neonikotynoidy, ozon, pestycydy, Plastisfera (Plastisphere), podnoszenie się poziomu mórz i oceanów, podtopienia, powodzie, pożary, przełownie, przeżyźnienie zbiorników wodnych, przyłów, pustynnienie, rozszerzalność cieplna wody, sinice, składowiska odpadów (wysypiska śmieci), smog, susze, syndrom przesuwającego sią punktu odniesienia, szóste masowe wymieranie, topnienie lodowców i lądolodów górskich, tragedia wspólnego pastwiska, trąby powietrzne, turystyka masowa, tworzywa sztuczne (plastik), Wielka Pacyficzna Plama Śmieci, wylesianie (deforestacja), utrata bioróżnorodności, zanieczyszczenie gleby, zanieczyszczenie hałasem, zanieczyszczenie powietrza, zanieczyszczenie środowiska, zanieczyszczenie światłem, zanieczyszczenie wody, zagrożenia ekologiczne, zakwaszenie oceanów, zmiany klimatu

zobacz również:
błękitna planeta Ziemia, odnawialne źródła energii (OZE)

Świadomy konsument – dodatkowe informacje:
cykl życia produktu (Life Cycle Assesment LCA), dieta roślinna, dyrektywa Omnibus, dyrektywa Single-Use Plastics, etykiety energetyczne, greenwashing (ekościema, ekomanipulacja, zielone kłamstwo), ekonomia subskrypcji, gospodarka obiegu zamkniętego (GOZ), odpowiedzialna konsumpcja, pakiet odpadowy, produkty bio, produkty ekologiczne (eko), recykling, rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP), ekonomia współdzielenia (sharing economy), system kaucyjny, transport ekologiczny, turystyka ekologiczna, upcykling, uwalnianie książek (bookcrosing), zdrowa żywność, zrównoważone rybołówstwo, żywność drukowana, żywność ekologiczna

ślad ekologiczny (ecologicla footprint), ślad środowiskowy (environmental footprint), ślad węglowy (carbon footprint), ślad wodny (water footprint),

Jak każdego dnia dbać o środowisko naturalne:
na wakacjach, w podróży
oszczędzanie prądu, oszczędzanie wody
energooszczędne ogrzewanie, energooszczędne urządzenia
segregacja odpadów
znaki i oznaczenia ekologiczne

Ekologiczny styl życia:
freganizm, Lifestyles of Health and Sustainability (LOHAS), Less Waste, Recycle (Utylizuj, Recyklinguj, Oddaj do odzysku), Reduce (Unikaj), Refuse (Odmawiaj), Reuse (Użyj ponownie), Rot (kompostuj), Slow fashion, Slow life, weganizm, wegetarianizm, zasada 3R, zasada 5R, zasada 8R, Zero Waste

Wiedza ekologiczna – dodatkowe informacje:
aforyzmy ekologiczne
, biblioteka ekologa, biblioteka młodego ekologa, ekoprognoza, encyklopedia ekologiczna, hasła ekologiczne, hasztagi (hashtagi) ekologiczne, kalendarium wydarzeń ekologicznych, kalendarz ekologiczny, klęski i katastrofy ekologiczne, największe katastrofy ekologiczne na świecie, międzynarodowe organizacje ekologiczne, podcasty ekologiczne, poradniki ekologiczne, (nie) tęgie głowy czy też (nie) najtęższe umysły, znaki i oznaczenia ekologiczne

Dziękuję, że przeczytałaś/eś powyższe informacje/zestawienie/artykuł do końca. Jeśli cenisz sobie zamieszczane przez portal treści zapraszam do wsparcia serwisu poprzez Patronite.

Chcesz podzielić się ciekawym newsem lub zaproponować temat? Skontaktuj się pisząc maila na adres: informacje@wlaczoszczedzanie.pl

Więcej ciekawych informacji znajdziesz na stronie głównej portalu Włącz oszczędzanie

Exit mobile version
X