Jak mieszkańcy polskich miast podchodzą do utylizacji zużytych urządzeń elektronicznych? Raport 2022

Jak mieszkańcy polskich miast podchodzą do utylizacji zużytych urządzeń elektronicznych? Raport  2022
Jak mieszkańcy polskich miast podchodzą do utylizacji zużytych urządzeń elektronicznych? Raport 2022 / @ tme.eu

Zespół analityczny TME przeprowadził badanie ankietowe polegające na weryfikacji nawyków e-recyklingowych Polaków tworząc przy tym rankingi miast, w których mieszkańcy najczęściej wymieniają sprzęty elektroniczne (z podziałem na małą i dużą elektronikę), w których wydają najwięcej w skali roku oraz w których miastach Polski najwięcej mieszkańców praktykuje nawyki proekologiczne związane z utylizacją zużytego sprzętu elektronicznego. Dodatkowym aspektem było zweryfikowanie, jakie sprzęty elektroniczne psują się najczęściej, z jakich powodów są wymieniane i jak mieszkańcy oceniają rozwiązanie e-recyklingowe w swoich miastach.

Raport zawiera również ranking krajów na podstawie średniego wskaźnika eko elektroodpadów na podstawie oficjalnych danych eurostatu.

Najważniejsze wnioski z raportu:

  • W rankingu (przygotowanym na podstawie danych Eurostat) państw dbających o recykling e-odpadów Polska zajmuje dopiero dwudzieste pierwsze miejsce
  • Poziom recyklingu e-odpadów jest najlepszy w Liechtensteinie, Chorwacji oraz Danii. Najgorzej wypadają Słowenia, Islandia oraz Malta
  • Mały sprzęt elektroniczny największa grupa Polaków wymienia co 1 – 3 lata. Najczęściej wymian dokonują mieszkańcy Białegostoku.
  • Polacy rzadko wymieniają duże sprzęty elektroniczne – prawie ¾ osób robi to co 6 – 10 lat. Najrzadziej takie sprzęty wymieniają mieszkańcy Katowic.
  • Co dziesiąty Polak wyrzuca e-odpady na śmietnik – bez przywiązywania uwagi do segregacji elektroodpadów.
  • 55,1% korzysta z usług wywozu e-odpadów, a 26,6% oddaje je w specjalnym punkcie.
  • Najczęściej e-odpady wyrzucają na śmietnik/trzymają w domach mieszkańcy Gdańska, Poznania i Szczecina. Pod tym względem najbardziej ekologicznymi miastami okazały się Katowice, Białystok oraz Bydgoszcz.
  • Najczęściej e-sprzęty (64%) Polacy wymieniają, gdy te ulegną uszkodzeniu. Ok 28% ankietowanych robi to jednak ze względu na chęć kupna nowszego modelu.
  • 43,6% Polaków wydaje na mały sprzęt elektroniczny w przedziale 1000 zł – 2000 zł w skali roku.
  • 18% Polaków wyrzuca zużyte baterie do śmietnika – bez troski o segregację. Największy odsetek osób wyrzucających baterie do odpadów zmieszanych odnotowano w Poznaniu, najmniejszy – w Białymstoku
  • 69,4% mieszkańców miast deklaruje, że w pobliżu ich miejsca zamieszkania znajduje się punkt utylizacji/zbioru e-odpadów. Najwięcej osób wie, gdzie taki się znajduje we Wrocławiu, Katowicach i Białymstoku.

W których miastach mieszkańcy najczęściej wymieniają małe sprzęty elektroniczne?

W których miastach mieszkańcy najczęściej wymieniają małe sprzęty elektroniczne?
W których miastach mieszkańcy najczęściej wymieniają małe sprzęty elektroniczne? / @ tme.eu

W pierwszej kolejności zweryfikowano, jak często Polacy wymieniają sprzęty elektroniczne. Nieduży e-sprzęt – a więc podręczne urządzenia codziennego użytku, jak suszarki, lokówki czy czytniki – największa grupa wymienia co 1 – 3 lata (43%). 29,6% mieszkańców największych miast robi to co 4 – 5 lat. Niewielu Polaków wymienia sprzęty przynajmniej raz w roku – 18,5% – albo co 6 – 10 lat (8,9%).

Częstotliwość wymiany sprzętów może być spowodowana ograniczonym czasem poprawnego funkcjonowania i coraz częstszych usterek. Gwarancja na małe urządzenia najczęściej obowiązuje przez dwa lata i w tym okresie stosunkowo rzadko dochodzi do usterek. Jeżeli więc ktoś dokonuje wymiany częściej – zwykle jest to spowodowane chęcią śledzenia nowinek i kupowania sprzętu lepszej jakości. Z kolei niewiele niedużych urządzeń elektronicznych funkcjonuje sprawnie przez okres dłuższy niż 5 lat, więc rzadsze wymiany mogą być podyktowane niższym budżetem lub troską o środowisko (i zastępowaniem sprzętu nowym dopiero, gdy starszy się psuje).

Na podstawie przeprowadzonych badań ankietowych zweryfikowano, w których miastach mały sprzęt wymieniany jest najczęściej.

  • Wymian przynajmniej raz do roku najczęściej dokonują mieszkańcy Białegostoku (38,2%), Warszawy (25%) oraz Poznania (22%),
  • Czwarte, piąte i szóste miejsce zajmują kolejno Katowice, Gdańsk i Szczecin,
  • Najrzadziej corocznych wymian dokonują mieszkańcy Bydgoszczy (12,8%), Wrocławia (13,1%) oraz Łodzi (13,6%),
  • Zaobserwowano znaczne różnice w zwyczajach Polaków, w zależności od miejsca zamieszkania – np. ostatnie i pierwsze miasto w tym rankingu dzieli blisko dwadzieścia sześć punktów procentowych, jeśli chodzi o częstotliwość wymiany małych sprzętów elektronicznych.

W których miastach mieszkańcy najrzadziej wymieniają duże sprzęty elektroniczne?

W których miastach mieszkańcy najrzadziej wymieniają duże sprzęty elektroniczne?
W których miastach mieszkańcy najrzadziej wymieniają duże sprzęty elektroniczne? / @ tme.eu

Większość Polaków (73,4%) dokonuje wymiany dużych sprzętów elektronicznych co 6 – 10 lat. 19,9% robi to 4 – 5 lat. Zaledwie 6% – co 1 – 3 lata, a 0,7% – robi to raz w roku lub częściej.

Jak pokazują wyniki badań, duże sprzęty elektryczne są w Polsce wymieniane rzadko – znacznie rzadziej niż niewielkie, drobne urządzenia. Może to być związane zarówno z ich większą trwałością, jak i wyższą ceną oraz faktem, że ich wymiana bywa problematyczna (co obejmuje kwestie związane m.in. z transportem, dopasowaniem do wnętrza mieszkania oraz recyklingiem).

Najrzadziej duże sprzęty elektroniczne wymieniają mieszkańcy Katowic (84,6% robi to co 6 – 10 lat), Wrocławia (76,2%) oraz Łodzi (76,1%).

Najczęściej – robią to mieszkańcy Krakowa (69,2% robi to co 6 – 10 lat), Szczecina (69,1%) oraz Warszawy (66,7%).

Przeprowadzone badanie jednoznacznie wykazało różnice pomiędzy częstotliwością kupowania drobnej elektroniki, a częstotliwością kupowania dużej. Mały sprzęt elektroniczny zwłaszcza taki, który ze sobą zabieramy w różnego rodzaju podróże jest narażony na uszkodzenia spowodowane eksploatacją jak np. rozbity wyświetlacz w smartfonie, czy wyrobione zawiasy w laptopie, z czego może wynikać krótszy okres użytkowania w stosunku do większych sprzętów elektronicznych jak np. lodówka czy telewizor. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na fakt, że obecna konstrukcja różnego rodzaju sprzętów jest zaprojektowana na określony czas funkcjonowania, co bez wątpienia ma mocne podłoże gospodarcze. Należy pamiętać, że na tym wszystkim najbardziej cierpi środowisko z powodu coraz większej liczby produkowanych odpadów.

W których miastach mieszkańcy najczęściej wymieniają duże sprzęty elektroniczne?

W których miastach mieszkańcy najczęściej wymieniają duże sprzęty elektroniczne?
W których miastach mieszkańcy najczęściej wymieniają duże sprzęty elektroniczne? / @ tme.eu

Na podstawie odpowiedzi respondentów, przygotowano ranking miast, w których mieszkańcy zachowują się najbardziej proekologicznie, pod względem podejścia do recyklingu e-sprzętów.

Za zachowania nieekologiczne uznano wyrzucanie e-urządzeń do odpadów zmieszanych oraz przechowywanie ich w domach przez lata. Zachowania ekologiczne to natomiast oddanie urządzeń w specjalnych punktach lub korzystanie z profesjonalnych usług wywozowych celem utylizacji.

Pierwsze miejsce w zestawieniu zajęły Katowice. Aż 88,9% z nich deklaruje, że oddaje e-odpady w specjalnym punkcie lub zamawia usługę ich wywiezienia.

Na drugiej lokacie uplasował się Białystok – tutaj 86,8% mieszkańców odpowiednio postępuje z e-odpadami. (Jest to szczególnie pozytywne biorąc pod uwagę, że mieszkańcy Białegostoku wymieniają małe sprzęty stosunkowo często.)

Podium zamyka Bydgoszcz, z wynikiem 85,1%.

Trzy miasta, które znalazły się na samym dole zestawienia, to Szczecin z wynikiem 78,2%, Poznań – 77,1% oraz Gdańsk – 73,2%. Chociaż także tutaj przeważająca część mieszkańców postępuje w ekologiczny sposób, to w ostatnim w rankingu Gdańsku osób przechowujących e-sprzęt w domu/wynoszącym go do kontenerów z odpadami jest aż 26,8%. (Co oznacza, że co czwarty mieszkaniec Gdańska nie obchodzi się z e-odpadami w prawidłowy sposób).

Jak Polacy podchodzą do utylizacji zużytych urządzeń elektronicznych?

Polska jest – a przynajmniej była przed czterema laty – jednym z europejskich krajów o najniższym współczynniku e-recyklingu. Leśnicy wciąż wskazują na problem wywozu śmieci wielkogabarytowych do lasów, wciąż też naszemu krajowi daleko do osiągnięcia celów unijnych odnośnie recyklingu. Jak wynika z naszych badań ankietowych przeprowadzonych na przełomie 2021 i 2022 roku świadomość ekologiczna Polaków – przynajmniej w obszarze e-odpadów – wygląda stosunkowo lepiej, a zachowania w przeważającej mierze są proekologiczne.

  • 55,1% mieszkańców polskich miast korzysta z usługi wywozu elektrośmieci,
  • 26,6% oddaje je w specjalnym punkcie zbioru,
  • 8,2% trzyma w domu,
  • 10,1% wyrzuca do śmietnika.

Dane z jednej strony są optymistyczne biorąc pod uwagę wskaźniki i raporty z poprzednich lat. Bieżące wyniki wykazały, że świadomość ekologiczna w Polsce rośnie, zwłaszcza wśród młodszych osób, co potwierdzają także badania przeprowadzane przez inne jednostki (np. „Świadomość ekologiczna Polaków” CBOS z 2020 – poczucie wpływu na środowisko naturalne jest wyższe u osób poniżej 55 roku życia). Z drugiej – wciąż co dziesiąty Polak wyrzuca e-odpady na śmietnik.

Z jakich powodów najwięcej mieszkańców poszczególnych miast wymienia elektronikę?

Z jakich powodów najwięcej mieszkańców poszczególnych miast wymienia elektronikę?
Z jakich powodów najwięcej mieszkańców poszczególnych miast wymienia elektronikę? / @ tme.eu

Badanie obejmowało weryfikację powodów wymiany sprzętu elektronicznego. Jak się okazuje 64% respondentów robi to, kiedy urządzenie zaczyna wadliwie funkcjonować. Ponad ¼ ankietowanych – dokładnie 28,5% – kupuje urządzenia z powodu chęci posiadania nowszego modelu, co jak wiadomo nie ma najlepszego wpływu na ekologię. 7,5% – decyduje się na to przy okazji remontu.

Większość Polaków decyduje się na kupno nowego sprzętu dopiero wtedy, gdy stary zaczyna wadliwie funkcjonować. Powodem może być oszczędność i dokładne analizowanie swoich potrzeb względem wydatków, jak i trendami proekologicznymi – nadmierna konsumpcja (a więc kupowanie dużej ilości rzeczy zbędnych) uznawana jest za jeden z trendów szkodliwych dla środowiska.

Możemy zaobserwować korelację pomiędzy przyczynami wymiany sprzętu, a częstotliwością kupna nowych urządzeń.

  • Osoby, które dokonują wymiany przynajmniej raz do roku, zwykle robią to z chęci wymiany na nowszy model (57% respondentów).
  • Osoby, które dokonują wymiany co 1 – 3 lat w 50% przypadków robią to z powodu chęci wymiany na nowszy model.
  • Osoby, które dokonują wymiany raz na parę lat (6 – 8) zwykle robią to z powodu wadliwego funkcjonowania (71,4%).

Przeprowadzone badanie obejmowało również weryfikację związków pomiędzy przyczynami wymiany sprzętu, a miejscem zamieszkania. Z badań wynika, że:

  • Poznań jest miastem z największym odsetkiem osób, które wymieniają sprzęty, powodowane chęcią kupna nowocześniejszego modelu (35,8%).
  • Druga pod tym względem jest Warszawa (34,8%), a trzecie Katowice (29,1%).
  • Chęć wymiany na nowszy model najrzadziej jest powodem do zakupów dla mieszkańców Bydgoszczy (25,5%), Gdańska (23,9%) oraz Łodzi (21,6%) – te miasta są też na podium w zestawieniu lokacji, w których powodem wymiany sprzętu jest wadliwe funkcjonowanie.
  • Na pierwszym miejscu w zestawieniu miast, w których główną przyczyną wymiany urządzeń jest ich wadliwe funkcjonowanie, znalazła się Łódź (69,3%).
  • Drugie i trzecie miejsce zajmują tu Bydgoszcz (68,1%) oraz Gdańsk (67,6%).
  • Najrzadziej z powodu wadliwego funkcjonowania wymieniają sprzęty mieszkańcy Poznania (57,8%) – czyli miasta, w którym najczęściej Polacy kupują urządzenia, aby wyposażyć się w nowocześniejszy model.
  • Poza Poznaniakami, uszkodzenia są stosunkowo rzadkim motywem do wymiany także dla Warszawiaków oraz mieszkańców Białegostoku.

W których miastach mieszkańcy wydają najwięcej i jak powody zakupów wpływają na średnie wydatki?

W  których miastach mieszkańcy wydają najwięcej i jak powody zakupów wpływają na średnie wydatki?
W których miastach mieszkańcy wydają najwięcej i jak powody zakupów wpływają na średnie wydatki? / @ tme.eu

W toku badań analizie została poddana kwestia wydatków przeznaczanych każdego roku na sprzęt elektroniczne. Na małe urządzenia mniej niż 1000 zł rocznie przeznacza 22,2% respondentów. 43,6% Polaków wydaje 1000 zł – 2000 zł. 27,7% – przeznacza na ten cel 2001 – 5000 zł rocznie. Rzadkie są wyższe wydatki (zaledwie 6,5% poświęca na zakupy więcej niż 5000 zł).

Stosunkowo duże wydatki – powyżej 1000 zł u większości Polaków – mogą wynikać z kilku czynników:

  • większej awaryjności drobnej elektroniki (z wyników, przedstawionych w dalszej części raportu wynika, że urządzenia takie jak smartfony są najłatwiej psującym się sprzętem);
  • faktu, że w przypadku części niewielkich urządzeń elektronicznych, można mówić o “wyścigu nowych modeli”. Nowe wersje trafiają na rynek regularnie, niektórzy sięgają po nie z chęci wypróbowania nowych funkcji, inni – ponieważ posiadanie wysokiej jakości smartfona i innych tego typu sprzętów może być potwierdzeniem wysokiego statusu społecznego;
  • wysokich cenach niektórych drobnych e-sprzętów – przede wszystkim smartfonów, ale także tabletów, słuchawek oraz switchów.

Najwięcej na mały sprzęt elektroniczny wydają mieszkańcy Wrocławia, Katowic i Poznania – w tych miastach górują wydatki powyżej 2000 zł rocznie. Najrzadziej takie kwoty wydają mieszkańcy Krakowa, Warszawy i Szczecina.

Sytuacja ta może być zaskakująca ze względu na fakt, że Kraków i Warszawa to miasta o największej liczbie mieszkańców oraz wysokich średnich zarobkach.

Zaobserwowano również związek pomiędzy wydatkami, a powodami zmiany sprzętu. W grupie osób, która wydaje na małe urządzenia elektroniczne najwięcej, dominują osoby, które dokonują zmian, chcąc kupić nowszy model – aż 60,7% w grupie wydającej 5000 zł – 8000 zł oraz 75% w grupie wydającej powyżej 8000 zł. Z kolei osoby wydające mniej, zazwyczaj dokonują wymiany, kiedy sprzęt ulegnie uszkodzeniu – w grupie o wydatkach poniżej 1000 zł tylko 12,1% pozbywa się dotychczas używanych urządzeń, ponieważ chce posiadać bardziej nowoczesny model.

W których miastach mieszkańcy wydają najwięcej na duże sprzęty w skali roku?

W których miastach mieszkańcy wydają najwięcej na duże sprzęty w skali roku?
W których miastach mieszkańcy wydają najwięcej na duże sprzęty w skali roku? / @ tme.eu

35,5% respondentów wydaje mniej niż 1000 zł rocznie na duże sprzęty elektroniczne. Wydatki rzędu 1000 zł – 2000 zł deklaruje 31,2%, a 25,4% przeznacza na cel zakupów urządzeń tego typu 2001 zł – 2000 zł. Stosunkowo nieliczne są grupy które wydają więcej – w przedziale 5000 zł – 8000 zł – 5,1% oraz 8001 zł – 10000 zł – 2,2%.

Warto zwrócić uwagę na to, że:

  • Poniżej 1000 zł na duży sprzęt wydaje 35,5%. Tymczasem poniżej tysiąca na mały sprzęt – 22,2%. Taka różnica wynika z częstszej konieczności wymiany małych urządzeń lub wskazywać na to, że znaczna część Polaków nie może pozwolić sobie na jednorazowe, większe wydatki (biorąc również pod uwagę cenę urządzeń i średnią zarobków w Polsce) – a takim jest zakup dużego sprzętu elektronicznego.
  • Pomimo wyższych cen dużego sprzętu, wydatki na niego nie są dużo wyższe niż na mały – co wskazuje na niską częstotliwość zakupów.
  • Osoby, których wydatki są najwyższe, zazwyczaj dokonują częstszych zakupów, ponieważ mogę sobie pozwolić na posiadanie najnowszych i najlepszych modeli różnego rodzaju urządzeń.

W tym ostatnim zaobserwowano pewną korelację – im wyższe wydatki danej grupy, tym wyższy jest w niej odsetek osób, które zastępują sprzęty nie ze względu na wadliwe funkcjonowanie, ale z chęci wymiany na nowszy model. Można postawić wniosek, że są to osoby z najwyższymi dochodami, chętnie podążające za modą, które lubią posiadać w domu nowoczesne sprzęty. Nie jest to trend proekologiczny – im częściej wymieniamy sprzęt, tym wyższy koszt środowiskowy.

Podział wydatków w zależności od miejsca zamieszkania

Najczęściej więcej niż 2000 zł na duży sprzęt elektroniczny wydają mieszkańcy Krakowa, Bydgoszczy i Gdańska. Warto tu zwrócić uwagę na fakt, w Krakowie najniższe były budżety przeznaczane na małe urządzenia. Krakowianie słyną ze swojej oszczędności – ale jak wykazują dane, nie oszczędzają, gdy kupują “dużą” elektronikę – jak np. sprzęt AGD. Kraków to także jedno z miast, w którym takie urządzenia wymieniane są najczęściej – co wpływa na sumę rocznych wydatków.

Z kolei najmniej na duże urządzenia elektroniczne wydają mieszkańcy Warszawy, Katowic i Łodzi – tu również zaobserwowano różnicę w stosunku do małego sprzętu. Katowice są jednym z trzech miast, w których wydatki na ten zaliczają się do najwyższych. Tym samym możemy stawiać tezę, że mieszkańcy Katowic lubią wymieniać niewielkie urządzenia elektroniczne, jednak w przypadku dużych sprzętów – posługują się nimi przez lata.

Może zaskakiwać fakt, że Warszawa w obu zestawieniach znalazła się na dole rankingów. Chociaż to miasto, w którym średnia zarobków jest najwyższa w Polsce, jej mieszkańcy wydają na sprzęty w ciągu roku stosunkowo niewielkie kwoty.

Wymiana sprzęty elektronicznego

Im dłuższej sprzęt funkcjonuje bez zarzutów, tym lepiej z punktu widzenia środowiska. Nie chodzi wyłącznie o kwestie związane z recyklingiem starszych urządzeń – choć te są istotne – ale również koszty środowiskowe produkcji nowych sprzętów.

Respondentów zapytano także o:

  • Jakie sprzęty ich zdaniem psują się najczęściej?
  • Czy w momencie pojawienia się usterki ankietowani wybierają naprawę czy wymianę na nowy model?
  • Gdzie kupują częściej? Offline, czy online?

Jakie sprzęty psują się najczęściej i jak Polacy reagują na usterki?

Jakie sprzęty psują się najczęściej i jak Polacy reagują na usterki?
Jakie sprzęty psują się najczęściej i jak Polacy reagują na usterki? / @ tme.eu

Ankietowani najczęściej zgłaszali problemy ze smartfonami oraz tabletami. Taki stan rzeczy może wynikać przede wszystkim z intensywnej eksploatacji urządzeń tego typu. Smartfony i tablety towarzyszą też Polakom w różnych okolicznościach – podczas wyjść na miasto, wycieczek, w komunikacji miejskiej – co naraża je na uszkodzenia mechaniczne. Stosunkowo duże kwoty (większe niż w przypadku dużej elektroniki) wydawanego każdego roku przez Polaków na mały sprzęt elektroniczny mogą wynikać po części z konieczności okresowej wymiany tabletów oraz smartfonów.

Druga kwestia, może być związana z faktem, że urządzenia takie jak smartfony oraz tablety stosunkowo często zaczynają szwankować niedługo po wygaśnięciu gwarancji. Tworzenie sprzętów o długiej żywotności nie leży w interesie koncernów, które każdego roku wypuszczają na rynek nowe modele, co również dotyczy większej ilości sprzętów.

Trzecią kwestią są również firmy produkujące podróbki i urządzenia o wątpliwej jakości, których funkcjonowanie długofalowe ze względu na jakość komponentów jest po prostu niemożliwe. Wiele osób z uwagi na “oszczędność” świadomie może wybierać tego typu “tańsze” rozwiązania, które w długiej perspektywie okazują się być znacznie kosztowniejszymi rozwiązaniami.

Wysoko w rankingu najczęściej psujących się sprzętów znajdują się także czajniki, mikrofalówki oraz laptopy (podobnie jak telefony: zwykle intensywnie użytkowane w różnych warunkach).

Najmniej respondentów jako sprzęt zawodny wskazało piekarniki, pralki, lodówki i TV. To jasno pokazuje, dlaczego roczne wydatki na duży sprzęt nie są w Polsce większe niż na małe urządzenia – choć jego koszt jednorazowy jest wyższy, pozostaje on mniej zawodny.

Jak Polacy podchodzą do wymiany i naprawy uszkodzonych urządzeń elektronicznych?

83,2% respondentów zadeklarowało, że woli naprawiać uszkodzone sprzęty elektroniczne – przynajmniej w sytuacji, w której naprawa jest opłacalna. Biorąc pod uwagę fakt, że w czołówce sprzętów, z którymi ankietowani mają problemy najczęściej, znajdują się kosztowne smartfony, tablety czy laptopy, taki stan rzeczy jest zapewne związany przede wszystkim z chęcią oszczędzania. Stosunkowo duża grupa – 16,8% woli zepsuty sprzęt wymieniać na nowy, nawet jeżeli istniałaby możliwość jego naprawy. Dla tych osób prawdopodobnie uszkodzenie staje się dobrym powodem, aby sięgnąć po bardziej nowoczesny model.

Jaka grupa Polaków kupuje sprzęt elektroniczny przez Internet?

Jak pokazują liczne badania (choćby „E-commerce w Polsce 2020” Gemius) Polacy w internecie kupują przede wszystkim odzież, obuwie, kosmetyki, książki/filmy/płyty. Dość dużą popularnością cieszy się także sprzęt RTV/AGD oraz komputerowy (zwłaszcza pośród mężczyzn). Postanowiliśmy sprawdzić, ilu konsumentów dokonuje zakupów w Internecie, a ilu w klasycznych sklepach stacjonarnych.

Jak się okazuje, 37,1% kupuje e-sprzęt online, a 62,9% w sklepach stacjonarnych. Przewaga sklepów stacjonarnych wciąż jest duża: co może być związane z możliwością weryfikacji urządzeń na miejscu, porównania modeli, poproszenia o radę obsługi oraz dostępności „od ręki”. Jednocześnie jednak ponad 1/3 mieszkańców dużych miast wybiera już sektor e-commerce. Warto też podkreślić, że 37,1% kupuje urządzenia elektroniczne przeważnie w sklepach internetowych – ta liczba nie obejmuje osób, które takich zakupów dokonują okazyjnie. Dodatkowo warto zwrócić uwagę na fakt, że znaczna ilość konsumentów, nabywających towary offline, przygotowuje się do zakupu online.

W jaki sposób Polacy utylizują zużyte baterie?

Wiele urządzeń elektronicznych do poprawnego funkcjonowania wymaga baterii. Cykl użytkowania tych jest zwykle znacznie krótszy niż sprzętu – a sprawa ich utylizacji bądź recyklingu bywa bagatelizowana. Choć obecnie baterie są produkowane z mniej szkodliwych substancji niż w przeszłości (gdy zawierały m.in. ołów i kadm), wciąż mogą skazić glebę lub wodę. Poprawna utylizacja zmniejsza zanieczyszczenie środowiska, a metody recyklingu (jak wytapianie czy mechaniczna separacja) pozwalają na ponowne wykorzystanie substancji.

W jaki sposób Polacy utylizują zużyte baterie?
W jaki sposób Polacy utylizują zużyte baterie? / @ tme.eu

Jak się okazuje, jedynie 48,2% respondentów oddaje baterie do miejsc zbiórki. 33,8% wyrzuca je zgodnie z segregacją. 18% jednak – wrzuca baterie do odpadów zmieszanych. Tym samym przyczyniają się do zanieczyszczania środowiska. Takie zachowania mogą wynikać z nieświadomości, jak są szkodliwe (np. w przypadku sprzętu elektronicznego na śmietnik wyrzuca go tylko ok. 10% – sporo mniej) albo niechęci do tracenia czasu na poszukiwanie miejsca, w którym można pozbyć się baterii tak, by trafiły do utylizacji/recyklingu.

Zweryfikowano także, jak wygląda sytuacja w różnych miastach.

W rankingu miejsc, w których najwięcej osób wrzuca baterie do odpadów zmieszanych niechlubne, pierwsze miejsce, zajmuje Poznań z wynikiem 22%. Tuż za nimi znalazły się Szczecin – tutaj niewłaściwie ze zużytymi bateriami obchodzi się aż 21,8% osób oraz Bydgoszcz – 21,3%.

Najlepiej sytuacja wygląda w Białymstoku, gdzie do odpadów zmieszanych baterie wrzuca tylko 10,3%, Łodzi – 11,4% oraz Wrocławiu – 15,6%. 

Jak wygląda świadomość Polaków w kwestii specjalnych punktów do oddawania/utylizowania zużytych urządzeń elektronicznych?

Analizie zostały poddane również kwestie związane z świadomością dotyczącą specjalnych punktów, w których można pozbyć się bezpłatnie zużytego sprzętu elektronicznego. 69,4% deklaruje, że w pobliżu ich miejsca zamieszkania znajdują się takie punkty. 23,1% odpowiedziało, że tego nie wie, a 7,5% – że nie.

Jak wygląda świadomość Polaków w kwestii specjalnych punktów do oddawania/utylizowania zużytych urządzeń elektronicznych?
Jak wygląda świadomość Polaków w kwestii specjalnych punktów do oddawania/utylizowania zużytych urządzeń elektronicznych? / @ tme.eu

Niski poziom wiedzy na temat punktów tego typu może być jedną z przyczyn, dla których część Polaków nie obchodzi się prawidłowo z e-odpadami. Z drugiej strony może on świadczyć także o braku zainteresowania znacznej części Polaków (niemal ¼) kwestiami proekologicznymi lub o niedostatecznym dostępie do informacji na tematy związane z lokalnym recyklingiem.

Najbardziej zorientowani w kwestii punktów utylizacji/zbiórek są mieszkańcy Wrocławia (80,3%), Katowic (74,4%) oraz Białegostoku (73,5%).

Warto zauważyć, że miasta te pojawiają się także w czołówce innych, proekologicznych rankingów – Katowice i Białystok są miastami, które zajęły pierwsze i drugie miejsce w zakresie prośrodowiskowych zachowań przy pozbywaniu się e-sprzętów. Z kolei Wrocław – obok Białegostoku – znalazł się w trójce miast, w których najrzadziej baterie są wyrzucane do odpadów zmieszanych. Większa świadomość (oraz możliwości – obecność punktów odbioru elektroniki) idą w parze z bardziej odpowiedzialnymi zachowaniami.

Ostatnie miejsca w rankingu zajął Poznań. 62,4%. Warto zauważyć, że to także miasto, w którym najwięcej osób wrzuca baterie do odpadów zmieszanych, a także znalazło się pośród trzech miast, w których mieszkańcy najczęściej w nieodpowiedni sposób obchodzą się z e-odpadami.

Poza tym na liście miast, w których najmniej mieszkańców zdaje sobie sprawę z tego, gdzie szukać specjalnych punktów utylizacji e-sprzętów, znajduje się w
Łodzi oraz Szczecinie. Przypadek Szczecina jest o tyle interesujący, że jest to jednocześnie miasto, w których zaobserwowano jeden z największych odsetków nieekologicznych zachowań, jeżeli chodzi o obchodzenie się z e-odpadami, jednocześnie jednak to miasto, w którym zdecydowana większość mieszkańców w odpowiedni sposób podchodzi do recyklingu baterii.

Przeważająca liczba mieszkańców największych miast to osoby świadome ekologiczne, właściwie obchodzące się z e-odpadami. Większość Polaków to także konsumenci, którzy wymieniają e-sprzęt dopiero po paru latach, gdy dotychczas użytkowane urządzenia zaczynają szwankować. Jednocześnie Polska ma jeszcze wiele do zrobienia – zarówno aby poprawić wskaźniki e-recyklingu na tle Europy, jak i w zmianie nawyków obywateli. Bo choć do śmietników trafia “zaledwie” dziesięć procent e-odpadów – to w przeliczeniu na realne wartości są to tony odpadów mających negatywny wpływ na środowisko.

W których miastach mieszkańcy najlepiej oceniają kwestie dotyczące wywozu e-odpadów?

W których miastach mieszkańcy najlepiej oceniają kwestie dotyczące wywozu e-odpadów?
W których miastach mieszkańcy najlepiej oceniają kwestie dotyczące wywozu e-odpadów? / @ tme.eu

55,1% Polaków ocenia rozwiązania dotyczące e-odpadów w swojej okolicy pozytywnie, 32,3% neutralnie, a 12,6% – negatywnie. Warto zwrócić uwagę, że choć grupa wyrażająca pozytywne oceny jest przeważająca, 45% ocenia rozwiązania neutralnie/pozytywnie – co oznaczać, że w tej kwestii jest jeszcze wiele do zrobienia.

Najlepiej pod tym względem wypadają Wrocław, który uzyskał 67,2% ocen pozytywnych, Katowice z wynikiem 61,5%, Gdańsk – 60,6% oraz Białystok – 60,3%. Najgorzej sytuacja przedstawia się w Łodzi, gdzie pozytywnie rozwiązania dotyczące e-recyklingu ocenia 45,5%, Poznaniu – tu 43,1% wyraziło pozytywne oceny – oraz Warszawie – tylko 40,9% mieszkańców wyraża zadowolenie z tego aspektu.

Wyróżniają się Wrocław, Katowice i Białystok – z badań wynika, że w tych miastach zarówno obowiązujące rozwiązania jak i świadomość proekologiczna w kwestii utylizacji zużytych sprzętów elektronicznych są stosunkowo wysokie.

Jak Polska wypada na tle innych państw Europu w temacie e-recyklingu?

W Unii Europejskiej co roku produkuje się 2,5 miliarda ton odpadów. Szacuje się, że jednym z najszybciej rosnących strumieni odpadów w UE są właśnie e-odpady – a ich przeważająca ilość nie jest poddawana recyklingowi. Zużyty sprzęt AGD, urządzenia konsumenckie, sprzęt IT, małe komponenty takie jak kable i baterie, często trafiają wprost na wysypiska (nierzadko także: dzikie, położone np. w lasach).

Według europejskich statystyk w 2018 roku w 27 krajach Unii do recyklingu trafiło około 38.9% e-odpadów (nowsze dane na razie nie są udostępnione). Pozytywną tendencją jest fakt, że procent ten znacząco wzrósł w ciągu ostatniej dekady – z 27.9% w 2010, co może świadczyć z jednej strony o wzroście świadomości ekologicznej, z drugiej – większej skuteczności egzekwowania przepisów dotyczących ochrony środowiska.

Recykling elektroniki w poszczególnych krajach – dane 2018/2019

Jak Polska wypada na tle innych państw Europu w temacie e-recyklingu?
Jak Polska wypada na tle innych państw Europu w temacie e-recyklingu? / @ tme.eu

Podejście do recyklingu (także e-odpadów) bardzo różni się w zależności od kraju. Okazuje się, że wedle danych Eurostatu w Europie niekwestionowany prym wiedzie niewielki Liechtenstein – w 2019 roku wskaźnik recyklingu elektroodpadów wynosił tam aż 89.8%. Drugie miejsce na podium zajmuje Chorwacja – z wynikiem 83.4%. Chorwacja to kraj, który chętnie wdraża rozwiązania ekologiczne na wielu polach (np. w ostatnich latach rozpoczął testowanie systemu kaucyjnego).

Na trzecim uplasowała się Dania – 67.5% (warto tu zwrócić uwagę na ogromną różnicę pomiędzy danymi z 2017 – gdy wskaźnik ten w Danii wynosił zaledwie 38.5%.) Co ciekawe, Duńczycy są narodem (wedle danych Eurostatu) produkującym największą ilość odpadów na jednego mieszkańca. Jednocześnie jednak dzięki dużej świadomości mieszkańców (nawyki ekologiczne są propagowane w Danii już na etapie edukacji wczesnoszkolnej) oraz systemowych rozwiązań, uchodzą jednocześnie za jedno z najbardziej ekologicznych społeczeństw.

Dobrym wynikiem według Eurostatu może poszczycić się także Wielka Brytania – 67%. W Wielkiej Brytanii zużyty sprzęt elektroniczny jest zbierany w miejskich centrach recyklingu oraz w niektórych sklepach, handlujących elektroniką. Następnie trafiają do zakładów przetwarzania. Wielka Brytania od kilku lat aktywnie działa na rzecz poprawy zarządzania e-odpadami (wprowadzając m.in. WEEE – WAste Electrical and Electronic Equipment). Nowe regulacje pomogły znacznie poprawić wynik – z 42.2% w 2017 roku. Trzeba tu jednak zaznaczyć, że od wielu lat specjaliści wskazywali na poważny problem: część o-odpadów z Wielkiej Brytanii wyważona jest do innych krajów.

Choć kraje północy słyną jako ekologiczne, a Dania uplasowała się na czele rankingu, warto zauważyć, że Szwecja i Norwegia znalazły się dopiero w jego połowie – choć recykling jest w tych państwach ważną kwestią. Szwecja to kraj już od kilkunastu lat dążący w kierunku „zero waste”. Jak donosi Swedish Environmental Protection Agency – w 2020 roku poddawano recyklingowi nawet 94% szkła, 78% papieru i 34% plastiku. Według Swedish Waste Management Association, Swedish EPA w 2020 46% odpadów z gospodarstw domowych zostało zmienionych w energię. Szwecja wciąż usprawnia rozwiązania dotyczące recyklingu – w zakresie prawidłowego składowania i recyklingu e-odpadów jest więc jednym z europejskich liderów. Norwegia również słynie ze swoich zachowań w zakresie recyklingu, a pierwsze regulacje w zakresie gospodarki e-odpadami zaczęła wprowadzać już w roku 1998. Oba kraje w 2018 w sprawie e-odpadów mogły poszczycić się jednak przeciętnym wynikiem – 45.4 oraz 43.9 (choć wciąż wyniki te stawiają je powyżej średniej europejskiej). Taki wynik może wynikać z kilku czynników: m.in. skupieniu na recyklingu innych materiałów (np. plastiku) oraz dużej produkcji e-odpadów w tych państwach (Norwegowie stoją w czołówce krajów produkujących e-odpady – w 2020 było to 57 kg na gospodarstwo domowe, a więc najwięcej w Europie. Może to być związane z tym, że Norwegowie znajdują się w czołówce pod względem zarobkowym, co zwiększa ich możliwości nabywcze.)

Jakie kraje zamykają ranking? Do recyklingu odpadów (a przynajmniej: e-odpadów) stosunkowo niewielkie znaczenie przykładają Malta (20.8 w 2017), Islandia (24.7 w 2018), Słowenia (33.6 w 2018) i Grecja (35.8 w 2018).

Znamienny może być fakt, że „w dole stawki” są także kraje rozwinięte, mogące poszczycić się wysokim PKB – jak Francja (34.2) czy Niemcy (36.9).

Polska znajduje się pośród krajów, w których wskaźnik recyklingu e-odpadów jest niski. Wedle ostatnich danych Eurostatu z 2018 wynosi on 36.4. Sytuacja na polskim rynku dotycząca recyklingu poprawia się. W 2018 roku uzyskaliśmy wyniki lepsze niż w latach poprzednich, każdego roku też rośnie np. stopień selektywnej zbiórki odpadów w Polsce – w 2020 sięgnął 37,9%, przekraczając dyrektywy unijne. Polska wciąż jest jednak krajem, który na polu recyklingu e-odpadów ma wiele do zrobienia.

Podsumowanie

  • Na podstawie przeprowadzonych badań, jako miasta, w których świadomość i zachowania proekologiczne są wysokie, możemy wskazać Wrocław, Katowice i Białystok. Ich mieszkańcy dobrze oceniają rozwiązania dotyczące e-odpadów, wiedzą, gdzie znajdują się punkty utylizacji i w odpowiedni sposób obchodzą się z urządzeniami elektronicznymi, których już nie użytkują.
  • Sytuacja, pod względem zachowań proekologicznych i świadomości związanej z e-odpadami najgorzej wygląda w Poznaniu oraz w Łodzi
  • Najczęściej mały sprzęt elektroniczny wymieniają mieszkańcy Białegostoku, Warszawy oraz Poznania, a duży – Krakowa, Szczecina i Warszawy
  • Co czwarty Polak nie obchodzi się poprawnie z e-odpadami – czyli przechowuje je w domu bądź wynosi do odpadów zmieszanych. Najgorzej pod tym względem wypadają mieszkańcy Szczecina, Poznania oraz Gdańska
  • Powyżej 2000 zł na mały sprzęt najczęściej wydają mieszkańcy Wrocławia, Katowic oraz Poznania. Największy procent mieszkańców rocznie na duży sprzęt (ponad 2000 zł) wydaje się w Krakowie, Bydgoszczy oraz Gdańsku.
  • Większość Polaków wymienia urządzenia, gdy te się popsują. Najczęściej jest to powodem wymiany dla osób z Łodzi, Bydgoszczy oraz Gdańska.
  • Polska na podstawie najświeższych danych dostępnych Eurostat znajduje się na końcu rankingu recyklingowego e-odpadów.

Metodologia badania

Raport został przygotowany w oparciu o ankiety online. Ankietowani odpowiedzieli na następujące pytania:

  • Jak często wymieniasz małe sprzęty elektroniczne (np. smartfony, laptopy, monitory, czajniki, suszarki do włosów, maszynki do włosów, prostownice)?
  • Jak często wymieniasz duże sprzęty elektroniczne (np. pralki, zmywarki, lodówki, piekarniki, telewizory)?
  • Co robisz z zużytym sprzętem elektronicznym?
  • Z jakich powodów najczęściej wymieniasz sprzęt lub urządzenia elektroniczne?
  • Jaki sprzęt elektroniczny psuje się Twoim zdaniem najczęściej?
  • Ile średnio wydajesz na małe sprzęty elektroniczne w skali roku (np. smartfony, laptopy, monitory, czajniki, suszarki do włosów, maszynki do włosów, prostownice)?
  • Ile średnio wydajesz na duże sprzęty elektroniczne w skali roku (np. pralki, zmywarki, lodówki, piekarniki, telewizory)?
  • Gdzie kupujesz sprzęt elektroniczny?
  • W jaki sposób utylizujesz stare baterie?
  • Wolisz naprawiać zepsuty sprzęt czy wymieniać go na nowy?
  • Czy w Twojej okolicy znajduje się punkt utylizacji elektroniki/baterii?
  • Jak oceniasz rozwiązania dotyczące wywozu e-odpadów w Twojej okolicy?
  • Miasto, w którym mieszkasz?

Badanie metodą CAWI zostało przeprowadzone w okresie 27.11.2021 roku – 05.02.2022 roku. Wzięło w nim udział 1005 respondentów z 10 największych miast Polski.

Ranking krajów został utworzony na podstawie oficjalnych danych z Eurostat’u.

źródło: Nawyki elektrorecyklingowe Polaków pod lupą! jak mieszkańcy największych miast podchodzą do utylizacji zużytych urządzeń elektronicznych? Raport 2022

Dziękuję, że przeczytałaś/eś powyższe informacje/zestawienie/artykuł do końca. Jeśli cenisz sobie zamieszczane przez portal treści zapraszam do wsparcia serwisu poprzez Patronite.

Chcesz podzielić się ciekawym newsem lub zaproponować temat? Skontaktuj się pisząc maila na adres: informacje@wlaczoszczedzanie.pl

Więcej ciekawych informacji znajdziesz na stronie głównej portalu Włącz oszczędzanie

Wiedza ekologiczna – dodatkowe informacje:
aforyzmy ekologiczne
, biblioteka ekologa, biblioteka młodego ekologa, ekoprognoza, encyklopedia ekologiczna, hasła ekologiczne, hasztagi (hashtagi) ekologiczne, kalendarium wydarzeń ekologicznych, kalendarz ekologiczny, klęski i katastrofy ekologiczne, największe katastrofy ekologiczne na świecie, międzynarodowe organizacje ekologiczne, podcasty ekologiczne, poradniki ekologiczne, (nie) tęgie głowy czy też (nie) najtęższe umysły, znaki i oznaczenia ekologiczne

Zostaw proszę komentarz

Przewiń do góry
X