Flickr / @ David Morris / CC BY 2.0

Elektrośmieci są to nieużywane, przestarzałe lub zepsute sprzęty elektryczne i elektroniczne, takie jak: pralki, lodówki, zamrażarki, telewizory, komputery, odkurzacze, świetlówki, żarówki energooszczędne, sprzęt audio, żelazka, telefony, wiertarki i inne.

Są niebezpieczne ponieważ mogą zawierać w swej budowie elementy, materiały i podzespoły z substancjami niebezpiecznymi, takimi jak: rtęć, ołów, freon, arsen, kadm, chrom, miedź, nikiel, rtęć. Należy pamiętać też o bateriach, które zawierają cały zestaw szkodliwych substancji.

Zanim wyrzucisz zużyty kalkulator czy jednorazową zabawkę, a nawet grającą pocztówkę, należy z nich usunąć guzikowe baterie i oddać do recyklingu. Jedna guzikowa bateria srebrowa może zanieczyścić w sposób istotny około 1m3 gleby i około 400 litrów wody.

Nie należy robić zapasów baterii, leżące przez dłuższy czas baterie się rozładowują. Nie należy mieszać w urządzeniach różnych typów baterii, lub baterii jednorazowych i wielokrotnego ładowania.
Może to uszkodzić urządzenie, przyspieszyć jego zużycie lub spowodować wybuch. Jeśli nie używamy urządzeń należy z nich usunąć baterie, które mogą cieknąć i uszkodzić je.

Co to są elektroodpady

  • wielkogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego: lodówki, pralki, kuchenki
  • małogabarytowe urządzenia gospodarstwa domowego: odkurzacze, żelazka, tostery
  • sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny: komputery, drukarki, laptopy, telefony.
  • sprzęt audiowizualny: telewizory, radia, sprzęt hi – fi
  • sprzęt oświetleniowy
  • narzędzia elektryczne i elektroniczne np. maszyny do szycia, wiertarki, kosiarki
  • zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy
  • przyrządy do nadzoru i kontroli np. termostaty, czujniki dymu
  • baterie
Flickr / @ Toshiyuki IMAI / CC BY SA 2.0
baterie
Flickr / @ Anton Fomkin / CC BY 2.0
świetlówka kompaktowa

Segregacja, recykling i utylizacja elektroodpadów w Polsce

Zbieramy 40% sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzanego na rynek. Od 2021 roku będziemy musieli zbierać 65%, a z tego ponad 90% poddawać recyklingowi. Specjaliści oceniają, że będzie to trudne wyzwanie, zwłaszcza że obecnie funkcjonujący system gospodarowania elektroodpadami ma wiele luk.

Nie zawsze przestrzegany jest obowiązek darmowego odbioru sprzętu przy zakupie nowych urządzeń. Sprawa jeszcze bardziej komplikuje się w przypadku zakupów przez internet. Działające w tej branży firmy nie zachowują przepisów związanych z ochroną środowiska. Zezwolenie na przetwarzanie lodówek i zamrażarek ma około 70 firm, a odpowiednią technologią dysponują zaledwie trzy.

Polska jest jedynym krajem, w którym nie ma standardów przetwarzania elektrośmieci. Prace nad takimi regulacjami zapowiadał resort środowiska, jednak jak na razie nie ma żadnych konkretów.

Porad dotyczące zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego

  • masz prawo kupując nowe urządzenie zostawić nieodpłatnie w sklepie urządzenie zużyte – np. kupując pralkę możesz oddać pralkę dowolnego producenta i typu, a sprzedawca ma obowiązek ją przyjąć w ilości 1:1, czyli nie ma obowiązku przyjęcia np. dwóch telewizorów, gdy kupujesz jeden
  • musisz oddać elektroodpady do wyznaczonych punktów zbiórki – gminy mają obowiązek informowania mieszkańców o istniejących, stałych bądź okolicznościowych punktach zbiórki elektroodpadów. Mają również obowiązek takie punkty uruchomić. W takim punkcie oddajesz sprzęt bezpłatnie
  • w niektórych miastach elektroodpady są odbierane bezpłatnie spod Twoich drzwi. Wystarczy telefon na odpowiednią infolinie, podanie danych osobowych oraz wybranie preferowanych godzin odbioru
  • nie wyrzucaj zużytego sprzętu do zwykłych pojemników na śmieci – takie postępowanie jest niebezpieczne dla środowiska i grozi grzywną do 5000 zł. Obecnie producenci mają obowiązek umieszczania na produktach bądź opakowaniach symbolu graficznego (przekreślony kosz) informującego o zakazie wyrzucania danego produktu do ogólnego śmietnika.
  • nie demontuj samodzielnie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego poza wyspecjalizowaną firmą recyklingową – grozi to niekontrolowanym uwolnieniem niebezpiecznych substancji. Uwaga! Szczególnie uważaj na świetlówki. Ich uszkodzenie może spowodować uwolnienie się rtęci, jest to bardzo szkodliwe dla zdrowia.
  • naprawiaj sprzęt zepsuty dzięki czemu unikasz powstawania elektroodpadów. Naprawa to przedłużenie cyklu życia produktu. Naprawiony sprzęt możesz odsprzedać z zyskiem, oddać potrzebującym albo po prostu oszczędzić.
  • pomyśl i rozważnie zaplanuj zakupy, tak aby do twojego domu nie trafiały urządzenia, z których nigdy nie będziesz korzystał. To popyt kształtuje podaż. Producenci zaspokoją wszystkie, nawet najbardziej absurdalne zachcianki konsumentów ale czy są one niezbędne dla Twego życia?
  • zaplanuj wymianę starych urządzeń na nowe, energooszczędne. Urządzenia produkowane obecnie, w oparciu o nowoczesne technologie, zużywają nawet pięciokrotnie mniej energii i wody niż te produkowane 20 – 30 lat temu. Pamiętaj, że na nowych urządzeniach są umieszczone symbole – wskaźniki zużycia energii od A do G, lodówka z symbolem G zużywa do 5 razy więcej energii niż ta o symbolu A czy A+++
  • postaraj się wymienić w domu zwykłe żarówki na energooszczędne świetlówki lub oświetlenie LED. Ich żywotność jest dłuższa niż zwykłej żarówki, z zużycie energii mniejsze
  • nie trzymaj latami elektroodpady w piwnicy, garażu, komórce czy na strychu – przyznaj, że już nigdy nie będziesz z niego korzystał. Oddaj przy najbliższej okazji zepsute urządzenia do punktu zbiórki elektroodpadów.
  • pamiętaj, że oddając zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny punktu zbiórki rozpoczynasz proces recyklingu, który prowadzi do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich powtórnego wykorzystania.
  • zużyte baterie wyrzucamy do specjalnych pojemników – wszystkie baterie powinny zostać oddane do recyklingu w odpowiednich punktach zbiórki baterii

Nowe obowiązki firm odbierających zużyty sprzęt elektroniczny

Wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1688), nastąpiła zmiana kwalifikowania przedsiębiorców jako zbierających zużyty sprzęt pochodzący z gospodarstw domowych. Z tego powodu, odbiorca odpadów jest zobowiązany w terminie dwóch lat od dnia wejścia w życie powyższej ustawy uzyskać zaświadczenie w zakresie dostosowania się do wymogów określonych w tych przepisach. Termin dostosowania upływa 31 grudnia 2017 r.

W 2015 r. zmianie uległa również definicja zbierającego sprzęt. Aktualnie są to tylko podmioty, które legitymują się zezwoleniem na zbieranie zużytego sprzętu. Podmioty, które w treści pierwotnej ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym były kwalifikowane jako ”zbierający” a nie posiadały ww. decyzji, ponieważ korzystały ze zwolnienia, na skutek przeprowadzonych zmian są z urzędu wykreślone z prowadzonego przez GIOŚ rejestru przedsiębiorców i są zobligowane do przekazywania odpadów podmiotom posiadającym stosowne zezwolenia i wpis do rejestru GIOŚ.

W przypadku niedostosowania posiadanych decyzji do treści ustawy, Główny Inspektor Ochrony Środowiska dokona wszczęcia z urzędu postępowań administracyjnych zmierzających do wykreślenia z prowadzonego przez siebie rejestru. Wykreślenie może także nastąpić wówczas, gdy przedsiębiorca nie dostosuje swojej działalności do posiadanych instalacji i w dalszym ciągu będzie deklarował możliwość przetwarzania sprzętu chłodniczego lub źródeł światła, a takowych instalacji posiadać nie będzie.