Dziura ozonowa

Flickr / @NASA Goddard Space Flight Center / CC BY 2.0Co to jest dziura ozonowa?

Ozon to gaz o silnym orzeźwiającym zapachu, tworzy trójatomowe molekuły tlenu O3, które występują w atmosferze w niewielkich ilościach. W zależności od szerokości geograficznej i pory roku tworzy w stratosferze (na wysokości od 11 – 50 km n.p.m.) ochronną warstwę ozonową. Pochłania ona szkodliwe dla żywych organizmów ultrafioletowe promieniowanie Słońca zanim dotrze ono do powierzchni Ziemi.

W roku 1984 naukowcy zaobserwowali nad Antarktydą ogromne ubytki warstwy ozonowej, czyli dziurę ozonową. Zjawisko to obserwuje się sezonowo w różnych szerokościach geograficznych, także nad Polską. Przedostające się przez dziurę ozonową promieniowanie może powodować groźne dla człowieka oparzenia, raka skóry, a także mutacje genetyczne. Naukowcy stwierdzili, że poziom ozonu nad biegunami w ciągu ostatnich 40 lat cyklicznie się obniża. Jedną z najważniejszych przyczyn powstawania dziury ozonowej są freony. Uwolnione do powietrza rozkładają się w stratosferze uwalniając atomy chloru, które z kolei rozkładają ozon, same pozostając w stanie wolnym nawet przez 100 lat.

Protokół Montrealski

Warstwa ozonowa znajdująca się nad Antarktydą, chroniąca Ziemię przed szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym od kilkunastu lat zaczęła się odradzać. Fakt ten zawdzięczamy przyjętej ponad 20 lat temu polityce ograniczenia produkcji chemikaliów niszczących warstwę ozonową. Zawarte w 1987 roku porozumienie, tzw. Protokół Montrealski, nawoływało do nieużywania freonów i halonów wykorzystywanych m.in. w lodówkach i produktach do prania chemicznego. To one, trafiając do atmosfery, powiększały dziurę ozonową.
Naukowcy do swoich badań wykorzystali balony pogodowe, satelity, a także instrumenty naziemne. Oszacowali, że w atmosferze najwięcej niszczących warstwę ozonową gazów było pod koniec lat 90. Potem sytuacja poprawiła się. Do tego stopnia, że od 2000 do 2015 roku dziura ozonowa zmalała o prawie 3,9 mln kilometrów kwadratowych. To obszar większy od terytorium Indii. Na całkowite uzdrowienie dziury ozonowej trzeba poczekać co najmniej do 2050 roku.

Co to są freony ?

Freony to nazwa handlowa syntetycznych gazów, w skład których wchodzą: węgiel, chlor i fluor. Były powszechnie stosowane, jako elementy chłodnicze w lodówkach, zamrażarkach, systemach klimatyzacyjnych, a także przy produkcji tworzyw piankowych oraz aerozolowych środków kosmetycznych i czyszczących. Ze względu na wysoką szkodliwość dla środowiska ich stosowanie jest zabronione. We współczesnych chłodziarkach nie stosuje się freonu. Najwięcej szkodliwego freonu w starych lodówkach znajduje się w izolacji z pianki poliuretanowej. Dlatego tak ważny jest proces odbioru zużytych sprzętów, by odzyskiwanie freonów i ich unieszkodliwianie chemiczne odbywało się w wyspecjalizowanych zakładach.

 

 

Dziura ozonowa Arktyka październik 2015 / Flickr / @ NOAA Satellites / Public Domain

Dziura ozonowa
Arktyka październik 2015

zobacz więcej szczegółowych informacji:
ozonewatch.gsfc.nasa.gov
earthobservatory.nasa.gov
nasa.gov/ozone

Brak możliwości komentowania